https://monax.nu monax.nu Fri, 04 Dec 2020 10:27:08 +0000 https://monax.nu en https://monax.nu/Home Fri, 21 Aug 2020 19:04:24 +0000 monax.nu https://monax.nu/Home &nbsp;<img width="1920" height="1105" width_o="1920" height_o="1105" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/82cb7fe6ca3fef2805c0e236e59544dd2c15e802da34f2996569e09c2e9a4f39/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef.jpg" data-mid="82135151" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/82cb7fe6ca3fef2805c0e236e59544dd2c15e802da34f2996569e09c2e9a4f39/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef.jpg" /> Nexus, mask by Siba Sahabi, photography by Henri Verhoef https://monax.nu/Introductie Fri, 21 Aug 2020 19:04:25 +0000 monax.nu https://monax.nu/Introductie Introductie <img width="1920" height="1276" width_o="1920" height_o="1276" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/1e59ab2f22ed0263d2358d55058993ced24dd7b374a3a8aa201e6b1a93db4cc8/Productie_Monax_2.jpg" data-mid="87560594" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/1e59ab2f22ed0263d2358d55058993ced24dd7b374a3a8aa201e6b1a93db4cc8/Productie_Monax_2.jpg" /> Productie van de sculpturen Monáx door Schaalwerk, ontwerp van Siba Sahabi,&nbsp;fotografie door Chris Rijksen Verbeelding van het ongrijpbare Eenzaamheid neemt een haast onzichtbare plek in onze maatschappij in. Hoewel veel mensen er last van hebben, is het taboe om daar eerlijk over te zijn. Evolutionair gezien is de mens ‘gemaakt’ om met anderen te verbinden. We zijn groepsdieren: erbij horen was vroeger je belangrijkste levensverzekering. Alleen als lid van een hechte gemeenschap kon je gevaren zoals hongersnood, wilde dieren en aartsvijanden overleven. Verstoten worden betekende min of meer je doodvonnis. Onze maatschappij is in de afgelopen eeuwen onherkenbaar veranderd. In de westerse maatschappij streven we inmiddels individualisme en persoonlijke onafhankelijkheid na, maar toch is de verbinding met anderen wat ons echt gelukkig maakt en vervult. We willen nog steeds een vaste plek in een of meerdere gemeenschappen innemen. Eenzaamheid – de angst voor isolatie – is een emotie die veel mensen diep ongelukkig maakt. <img width="1920" height="1276" width_o="1920" height_o="1276" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/85c72442431b59eeb4f61c834efda52a385ed040d835a79d95381012fef370c7/Productie_Monax_4.jpg" data-mid="87566449" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/85c72442431b59eeb4f61c834efda52a385ed040d835a79d95381012fef370c7/Productie_Monax_4.jpg" /> productie van de sculpturen Monáx door Schaalwerk,&nbsp;fotografie door Chris Rijksen Tijdens mijn onderzoek viel me op dat eenzaamheid nauwelijks wordt gepersonifieerd, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de dood. Denk aan Magere Hein, die overeenkomsten heeft met Vadertje Tijd. Of Thanatos in de Griekse en Morta in de Romeinse mythologie. Hoe komt het dat we zeggen dat eenzaamheid ons kan overvallen, zonder deze ongenode ‘gast’ een gezicht te geven? Voor mijn project Monáx – dat ‘alleen’ in het Oudgrieks betekent — ben ik samen met een interdisciplinair team op zoek gegaan naar antwoorden op vragen als: • Waar komt de emotie eenzaamheid vandaan? En wat is de functie van deze emotie? •&nbsp;Op welke manier neemt eenzaamheid een plek in onze maatschappij in? •&nbsp;Op welke manier is onze omgang met eenzaamheid in de loop van de tijd veranderd? •&nbsp;Hoe wordt eenzaamheid verbeeld in de wereld van kunst, literatuur en film? •&nbsp;En helpt het om eenzaamheid een gezicht te geven en zo het gevoel met mensen om je heen bespreekbaar te maken? Deze website toont het resultaat van ons onderzoek. Door het erbij betrekken van diverse disciplines zoals filosofie, psychologie, kunst, literatuur en film wordt eenzaamheid in een brede sociaal-culturele context geplaatst. Het project Monáx is een drieluik en bestaat uit deze website, een podcast en drie sculpturen, die in de openbare ruimte in Utrecht in de winter van 2020/21 worden getoond. Siba Sahabi - hoofdredacteur <img width="1920" height="1276" width_o="1920" height_o="1276" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/526a150bc86202392a73e178194295e5040ad6fcf155cad2a674d525a9c0e38e/Siba_Sahabi_3.jpg" data-mid="87565588" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/526a150bc86202392a73e178194295e5040ad6fcf155cad2a674d525a9c0e38e/Siba_Sahabi_3.jpg" /> Siba Sahabi, fotografie door Chris Rijksen Dankwoord Het project Monáx werd mogelijk gemaakt door RAUM. Deze Utrechtse organisatie toont van 13 november 2020 tot en met 7 maart 2021 drie sculpturen en de podcast in de expositie genaamd ‘Living Apart Together’ op het Berlijnplein in Leidsche Rijn in Utrecht. Drie artikelen, geschreven door Daniël Rovers, Karin Wolfs, en Nicole Montagne van het onderzoeksproject zijn tot stand gekomen door de steun van de Nederlandse Ambassade in Brussel. De drie artikelen werden via de Nederlands-Vlaamse website de-lage-landen.com in oktober 2020 voor het eerst gepubliceerd. Mijn speciale dank gaat naar psycholoog en schrijver Marcelino Lopez, die het project Mónax van begin tot einde heeft begeleid en drie uitgebreide artikelen heeft geschreven. Zijn feedback was heel waardevol en bepalend voor het proces. Naast de reeds genoemde auteurs heeft Dirk van Weelden vanuit zijn discipline filosofie bijgedragen aan het onderzoek. <img width="1000" height="665" width_o="1000" height_o="665" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/1f83227069a5f75f74a348d09689b323aedfc4cb5f489e157c7dd0d687823d30/Chris_Rijksen_2_2020.jpg" data-mid="87561025" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/1f83227069a5f75f74a348d09689b323aedfc4cb5f489e157c7dd0d687823d30/Chris_Rijksen_2_2020.jpg" />Chris Rijksen Documentairemaker Chris Rijksen wil ik voor zijn creativiteit, expertise en inzet bedanken. Hij heeft de onderzoeksresultaten in geluid gevat en de podcastserie genaamd Monáx gecreëerd. Bert Jonker, Pieter Coupé en Bob van Toor hebben alle teksten proefgelezen en&nbsp;Leston Buell heeft alle teksten vakkundig naar het Engels vertaald. Tenslotte ben ik de volgende mensen ontzettend dankbaar voor het delen van hun persoonlijke verhalen en expertise op het gebied van eenzaamheid en alleen zijn: Hanan, Dirk, Zuster Maria Confidens, Tessa, Casper, Ruben, Lino, Jaap, Bert en Robin. <img width="1920" height="1276" width_o="1920" height_o="1276" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/bbaa026dd5d7ea54c96af733c505c414dbb53c2405115b4ab8677f6b53f79ec8/Siba_Sahabi_6.jpg" data-mid="87831005" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/bbaa026dd5d7ea54c96af733c505c414dbb53c2405115b4ab8677f6b53f79ec8/Siba_Sahabi_6.jpg" /> fotografie door Chris Rijksen <img width="680" height="217" width_o="680" height_o="217" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/3d164f931ba8b64c3d16677caf4a6a0fdc2553d1f23e7c661ffd5c558b7604e3/logos_online4.jpg" data-mid="84477510" border="0" data-scale="56" src="https://freight.cargo.site/w/680/i/3d164f931ba8b64c3d16677caf4a6a0fdc2553d1f23e7c661ffd5c558b7604e3/logos_online4.jpg" /> https://monax.nu/Korte-film Fri, 04 Dec 2020 10:27:08 +0000 monax.nu https://monax.nu/Korte-film Korte film film door Chris Rijksen https://monax.nu/Solitude-en-evolutie Fri, 21 Aug 2020 19:04:26 +0000 monax.nu https://monax.nu/Solitude-en-evolutie Solitude en evolutie <img width="2000" height="1542" width_o="2000" height_o="1542" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/76fd7e3126de0e1626fc312626bf36322d179c2fb155c6265989c71e6c52d22c/William_Kentridge.jpg" data-mid="87178015" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/76fd7e3126de0e1626fc312626bf36322d179c2fb155c6265989c71e6c52d22c/William_Kentridge.jpg" />Stereoscope van William Kentridge, 1998-1999 Eenzaamheid en de kunst van alleen-zijn Door Marcelino Lopez ‘Al onze ellende komt eruit voort dat wij niet alleen kunnen zijn.’ Jean de la Bruyère (1645-1696), schrijver ‘Is er iemand die je ’s nachts uit bed kan bellen als je omhoog zit?’ Het antwoord op die vraag bleek een voorspellende waarde te hebben met betrekking tot de kans dat iemand zijn of haar 80ste verjaardag haalt. Dat blijkt uit langdurig geluksonderzoek van de Universiteit van Harvard. Mensen die ‘nee’ antwoordden waren ongezonder en gingen significant eerder dood dan mensen die ‘ja’ zeiden. Emotionele verbondenheid is extreem belangrijk voor ons welzijn. Slechts één persoon in je leven kan een groot verschil maken. Eenzaamheid is wetenschappelijk gelinkt aan een toename van mentale en fysieke klachten. Dat is niet vreemd: de mens is niet gemaakt om als eenling door het leven te gaan. Volgens schattingen voelt ongeveer een op de drie volwassenen zich regelmatig eenzaam - een op de tien voelt zich zelfs ernstig tot zeer ernstig eenzaam. Als jij jezelf tot de Club der Eenzamen rekent, ben je dus niet alleen. Hoe kan het eigenlijk dat, hoewel we deze planeet met zeven miljard mensen delen, een groot aantal van hen zich toch geïsoleerd voelt? Vooral in meer welvarende landen, zoals in West-Europa. Om eenzaamheid beter te begrijpen moeten we eerst onderscheid maken tussen alleen-zijn en je eenzaam voelen. Als je eenzaam bent, zegt dat in de eerste plaats iets over je gemoedstoestand, en pas in de tweede plaats iets over je feitelijke situatie. Hoe je het ook wendt of keert, alleen-zijn is de basis van ons bestaan, iets waarvan je nooit weg kunt rennen. Hoeveel vrienden en geliefden je ook hebt, jij ervaart je leven noodgedwongen vanuit een beperkt perspectief. Dat hoort nu eenmaal bij het hebben van een lichaam. Alleen jij weet hoe het nu is om jou te zijn. En datzelfde geldt voor mij. Het enige instrument dat we hebben om tussendoor tot elkaar te komen is communicatie. Maar hoeveel we ook praten of samen doen, nadat we afscheid nemen zijn we allebei weer alleen. Een gelukkig mensenleven vraagt om een bevredigende balans tussen alleen-zijn en verbondenheid met anderen. En die balans is voor iedereen anders: zo bestaan er zelfverkozen kluizenaars die zielsgelukkig zijn en mensen die altijd in het stralende middelpunt staan en zich depressief en verloren voelen. Eenzaamheid is dus een veelzijdiger fenomeen dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. Goed dus om er eens dieper in te duiken. Misschien heeft eenzaamheid ons zelfs een paar levenslessen te leren. In dit artikel zoeken we naar antwoorden op vragen als: Wat is eenzaamheid precies? Hoe kan het dat eenzaamheid toeneemt in een wereld waarin we schijnbaar meer verbonden zijn dan ooit? Wat is het dat die leegte in ons veroorzaakt? Waarom kan het zo’n pijn doen en onze levensduur bekorten? Wat zijn goede en bewezen manieren om ermee om te gaan? <img width="1180" height="902" width_o="1180" height_o="902" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/12f40b5cc4ddd5347e985ef1b53c4bf5e7e1a3c80ee0b38e22619e8eec5e9d2e/Stereoscope-van-William-Kentridge-1998-1999.jpg" data-mid="87179001" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/12f40b5cc4ddd5347e985ef1b53c4bf5e7e1a3c80ee0b38e22619e8eec5e9d2e/Stereoscope-van-William-Kentridge-1998-1999.jpg" />Stereoscope van William Kentridge,&nbsp;1998-1999 Eenzaamheid: een erfenis van de evolutie Mensen die er last van hebben, schamen zich er soms voor, maar de functie van eenzaamheid is heel positief. Eenzaamheid is niets anders dan het verlangen naar verbinding (ook wel liefde of intimiteit genoemd). En dat verlangen is wat jou en mij typisch mens maakt. We zijn groepsdieren, gemaakt om ons levenslot aan elkaar te verbinden. De pijn signaleert dat je dit gevoel van verbondenheid mist. Of je het leuk vindt of niet, we zijn door de evolutie ‘geprogrammeerd’ om te verlangen naar emotionele veiligheid, intimiteit en acceptatie door anderen, en om bang te zijn voor afwijzing en eenzaamheid. Als slechts een van jouw ontelbare voorouders hier geen last van had gehad – en in een continue staat van gelukzaligheid achterover had geleund – was jij hier niet geweest. Acceptatie door de groep was voor onze voorouders hun belangrijkste levensverzekering. Als je destijds uit de groep werd verstoten betekende dat min of meer je doodvonnis, omdat het ondoenlijk was om in je eentje te overleven. Dat feit verklaart ook waarom mensen door de geschiedenis heen de meest bizarre dingen geloofden, en meededen met rituelen die wij nu krankzinnig zouden vinden. Erbij horen was veel belangrijker dan je eigen ding doen. Om emoties, zoals eenzaamheid, beter te begrijpen kan het geen kwaad kort te kijken naar het instrument dat ze veroorzaakt: jouw brein. Onze hersenen zijn gedurende miljoenen jaren geëvolueerd om jou te helpen overleven, niet om je gelukkig te maken. Pijn, angst, boosheid, jaloezie, honger: het zijn allemaal signalen van je lichaam die aangeven dat je iets moet doen om je situatie te corrigeren. Al onze emoties (op geluk na) zijn manieren van Moeder Natuur om je veilig door de complexe (sociale) wereld te loodsen. Je brein scant je lichaam en omgeving voortdurend op ‘gevaren’ en creëert zo nodig een drang om de belangrijkste lacunes te bevredigen en gevaren te vermijden. Een dalende glucosespiegel creëert een gevoel van honger, zodat je naar de koelkast loopt. Een laag melatoninegehalte maakt je slaperig en laat je verlangen naar een fijne bank of een kop koffie. Een iets te snel op je afrijdende auto creëert een explosie van adrenaline in je lichaam, zodat je direct energie krijgt om weg te springen. Eenzaamheid laat je verlangen naar goed gezelschap. Ook daar zijn specifieke hormonen en hersenstofjes mee gemoeid, zoals (een tekort aan) oxytocine, serotonine en endorfines. Het brein creëert steeds dezelfde cirkels van leegte, verlangen, actie en bevrediging door middel van verschillende hormonen en hersenstofjes. Soms is die leegte letterlijk, zoals in het geval van een lege maag, soms figuurlijk, zoals bij eenzaamheid. Overleven voor de mens is synoniem met ‘goed kunnen samenwerken en betrouwbare relaties aangaan’. Daarom zijn veel van onze emoties gelinkt aan het managen van ons sociale leven. Jaloezie, eenzaamheid, angst voor afwijzing, teleurstelling, verliefdheid, fysieke aantrekking, afkeer: het draait allemaal om relaties. Hoewel ons leven drastisch veranderd is sinds onze voorouders in hertenvellen door de bossen zwierven, is ons brein dat niet. De basisverlangens en -angsten zijn dezelfde, en in de hersenen activeren afwijzing en uitsluiting daarom dezelfde gebieden als wanneer je van je fiets valt. Ze geven echt fysieke pijn en dat is precies wat mensen proberen te voorkomen. Alleen psychopaten missen dit.&nbsp; Zij zien hun medemensen vooral als instrumenten tot zelfbevrediging en missen dit verlangen naar een diepe connectie. De psychopaat is zelf het grootste slachtoffer van zijn persoonlijkheid: hij kent namelijk geen échte liefde. En dat gevoel - of het nu voor een partner, kind, huisdier of vriend is -&nbsp; is datgene wat mensen gelukkig maakt en zin geeft aan het leven. Een intieme relatie of vriendschap is niets minder dan een warm en veilig thuis in een verder onpersoonlijke wereld. https://monax.nu/Verbeelde-eenzaamheden Fri, 21 Aug 2020 19:04:28 +0000 monax.nu https://monax.nu/Verbeelde-eenzaamheden Ik ben eenzaam dus ik besta <img width="1500" height="991" width_o="1500" height_o="991" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/91414d5dd16f97a0a72a7e446b8405f36fbef1c06603f81ca749e7322b5c030d/Hammershoi.jpg" data-mid="85848625" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/91414d5dd16f97a0a72a7e446b8405f36fbef1c06603f81ca749e7322b5c030d/Hammershoi.jpg" /> Interieur met Ida op een witte stoel&nbsp;van Vilhelm Hammershøi, 1900 Een zoektocht naar verbeelde eenzaamheid Door Nicole Montagne Tijdens de maanden van de zogeheten intelligente lockdown berichtten de media niet alleen over de meest noodlottige gevolgen van COVID-19, zij schreven ook – aangezien er nu eenmaal een stolp over de samenleving als geheel was gelegd – over de wat minder schrijnende kwesties. Een daarvan draaide om de vraag hoe wij allen het (tijdelijk) van elkaar afgesneden zijn beleefden. Het zal niet verbazen dat de meer introverte persoon beter met de veranderde omstandigheden om kon gaan dan de naar extraversie neigende persoon. Sterker nog: de introvert vond het ergens wel prima. Want hij laadt, zoals bekend, zijn energie op wanneer hij alleen is. Een extravert daarentegen haalt zijn energie uit drukte, bezigheden, actie. Uiteraard heeft het gros van de mensen noch volledig het ene, noch volledig het andere temperament. Toch was het de naar extraversie neigende mens die aangaf zich meer eenzaam te voelen. En hij leek in de meerderheid. Titia Ketelaar schreef op 20 mei 2020 in NRC dat de lockdown gepresenteerd werd in extraverte termen. Ze haalde premier Rutte aan die zei dat “we” moesten “doorzetten”, en dat we alleen “samen” corona eronder zouden krijgen. Aansluitend verwees ze naar de Zoomborrels, de telefoontjes, de mailtjes en de appjes met teksten als “hoe hou jij het uit?” Terwijl het voor een grote groep mensen (zij het nog altijd een minderheid) niet zozeer een kwestie van “uithouden” was. Daarnaast verwees Ketelaar naar de Amerikaanse Susan Cain, die in Quiet: The Power of Introverts in a World That Can’t Stop Talking stelde dat de westerse samenleving is ingericht door en voor extraverten. “Assertiviteit wordt gewaardeerd”, aldus Cain. En een assertieve samenleving vraagt om maskers, niet zozeer om identiteiten. Het is waar. Bescheidenheid is allang geen deugd meer, en het is iets wat vrouwen (zij schijnen hier meer van te bezitten) moeten afleren in plaats van andersom: de minder discreten een beetje terughoudendheid aanleren. Je moet jezelf kunnen verkopen. Dat kan via de sociale media, via je netwerk (dat niet zozeer op vriendschap maar op gebruikswaarde stoelt) of door jezelf ongegeneerd op de voorgrond te dringen. Denk aan de pitch van slechts enkele minuten waarin je een deel van je hebben en houden, je kennis en kunde, en meest florissante eigenschappen de ander in het gezicht mag slingeren. Die zich vervolgens niet overdonderd voelt, maar integendeel, applaudisseert. Waarna hij of zij eenzelfde soort pitch af mag steken, en eenzelfde soort applaus ontvangt. Toch wordt hier een merkwaardige draai gemaakt. We “ruilen”: ik applaudisseer voor jou, en dan klap jij voor mij. We zitten in een soort achtbaan van extravert enthousiasme en gebruiken superlatieven (of hartjes) voor zaken die we normaliter als “niet onaardig” zouden omschrijven. Maar juist het masker dat in de assertieve samenleving wordt gevraagd, zal uiteindelijk tot veel grotere gevoelens van eenzaamheid leiden. Want als we onszelf voortdurend verkopen (of onheuse complimenten uitdelen) en ruilhandel plegen, vergeten we onze onverkoopbare eigenschappen; onze onkunde en matige vaardigheden. We verkopen niet alles. Een aanzienlijk deel blijft verborgen. <img width="1920" height="1440" width_o="1920" height_o="1440" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/b2c274d6aa91fc21d4400dab246881c7efbf1368e40686b5e1298378335790b2/Sparkling-snow.crystals.jpg" data-mid="85848662" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/b2c274d6aa91fc21d4400dab246881c7efbf1368e40686b5e1298378335790b2/Sparkling-snow.crystals.jpg" /> Het sneeuwwoordenverhaal is de bewering dat de Inuit een ongebruikelijk groot aantal woorden voor sneeuw zouden hebben. Uitgespreide eenzaamheid Eenzaamheid gaat dus niet per se over het letterlijk afgesloten zijn in een zogenaamde lockdown. Het gaat over meer en misschien wel over iets heel anders dan dat. Bijvoorbeeld over dat wat je niet mag, of misschien wel niet eens kúnt uitbeelden. Met deze onmogelijkheid in gedachten wil ik het begrip beschouwen aan de hand van een aantal verschillende beelden die een poging doen het toch een vorm te geven. Voor Eenzaamheid, een online platform van ontwerpers en kunstenaars dat een andere blik op eenzaamheid wil ontwikkelen, maakt gewag van een onderzoek van humanistisch raadsvrouw Lisette Schoenmaker. Zij onderzocht in 2013 voor de Universiteit voor Humanistiek welke rol eenzaamheid speelt in het proces van volwassenwording. Al in het begin van haar onderzoek presenteert ze een vondst waartoe ik mij wil beperken. Schoenmaker zet daar een twintigtal woorden op een rij die de Inuit voor sneeuw gebruiken. Nu was ik altijd al nieuwsgierig naar welke woorden de Inuit voor sneeuw bezaten. Wat zien zij dat wij, met onze beperkte sneeuwvocabulaire, niet kúnnen zien? Schoenmaker vervangt in haar vertaling van de Inuit-woorden het woord sneeuw echter door het woord eenzaamheid. Zo wil zij aantonen hoe rijk geschakeerd eenzaamheid in wezen is. Ik noem een aantal van de nieuw ontstane, beeldende begrippen. Nutagak: poedereenzaamheid. Aput: uitgespreide eenzaamheid. Aniu: samengedrukte eenzaamheid. Ersertok: bewegende eenzaamheid. Kimauguk: blokkerende eenzaamheid. Massak: met water gemengde eenzaamheid. Auksalak: smeltende eenzaamheid. Ayak: eenzaamheid op kleren. Sillik: harde, korstige eenzaamheid. Mauya: eenzaamheid die doorgebroken kan worden. Katiksunik: lichte eenzaamheid die diep genoeg is om over te kunnen lopen. Iglupak: eenzaamheid voor het maken van iglo’s. Bij iedere omschrijving kun je je wel een voorstelling maken. Eenzaamheid op kleren, best een gekke. Maar ik denk het te begrijpen. Een kort gesprek maar geen contact. Er blijft iets van hangen, er blijft iets van over, maar eigenlijk is het niks (en het smelt zo weer weg). Of bewegende eenzaamheid: zij is geen onderdeel van jou, je kunt zonder haar bestaan en toch bots je iedere keer weer tegen haar op. Of uitgespreide eenzaamheid: overal waar je komt laat je je eenzame lichtje schijnen. Op mensen, voorwerpen en dingen, op de hemel, de aarde en het water, op het bestek in de keukenla, je hoofdkussen en de ondergaande of juist weer opkomende zon. Altijd weer dat lichtje. En nog een laatste dan. Eenzaamheid voor het maken van iglo’s. Ik trek mij terug. In mijn werkplaats, mijn atelier of achter mijn bureau. Ik moet mij concentreren, ik wil iets maken en mag niet afgeleid worden. Ik opereer in stilte. <img width="1200" height="630" width_o="1200" height_o="630" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/7d3554882999bcfd6ee3c17d9e5c828fc8227718dace8399de1619543d9b6262/Hopper.jpg" data-mid="85562313" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/7d3554882999bcfd6ee3c17d9e5c828fc8227718dace8399de1619543d9b6262/Hopper.jpg" /> Edward Hopper, South Carolina Morning, 1955, Whitney Museum of American Art, New York © Heirs of Josephine N. Hopper Hopper en Hammershøi Schoenmakers heeft de beeldende sneeuwtaal van de Inuit aan het begrip eenzaamheid gekoppeld om dit begrip in tal van variaties aanschouwelijk te maken. Maar natuurlijk hebben ook kunstenaars, ieder op een eigen wijze, de eenzaamheid aanschouwelijk gemaakt. Edward Hopper bijvoorbeeld. Aanvankelijk wilde ik hem omzeilen omdat het werk van Hopper bijna een icoon van eenzaamheid is geworden waar nog maar weinig aan toe te voegen valt. Toch kan zijn werk in vergelijking met andere “eenzaamheidskunstenaars” weer een nét iets andere betekenis krijgen. De figuren op de schilderijen van Hopper zijn doorgaans alleen. Alleen in een restaurant, een café, een hotelkamer. Alleen op een bed, achter een raam of op een gang. En zijn zij niet alleen (wat minder vaak voorkomt), dan lijkt het of Hopper zijn schilderijen heeft vervaardigd in de anderhalve-meter-samenleving: zijn mensen zitten op een gepaste afstand van elkaar. Vervreemding speelt een rol in zijn werk en wordt zelfs in sommige titels genoemd. Maar er is nog iets wat opvalt aan zijn werk, of aan het uitgebeelde type eenzaamheid. Er lijkt een camera op te staan. De schilderijen van Hopper zijn uiterst cinematografisch. Het zouden filmstills kunnen zijn. Of filmposters. Zij kondigen iets aan. Hier ging iets aan vooraf, en straks komt er iets na. Het stilstaande beeld suggereert beweging, een zekere actie, ook al is die aan je blik onttrokken. En als kijker weet je: hier is publiek gewenst. Op het moment dat je kijkt, ben je dat zelf. Maar als je je blik afwendt, weet je nog altijd dat dit beeld bestaat bij gratie van een publiek. De eenzame mensen op de doeken van Hopper moeten bekeken worden. Nu zou je natuurlijk kunnen denken: dat is toch altijd het geval als je voor een kunstwerk staat? Maar nee. Neem het werk van de Deen Vilhelm Hammershøi, ook een eenzaamheidsschilder bij uitstek. Het werk van Hammershøi trekt zich, in tegenstelling tot dat van Hopper, terug. In plaats van felle, uitgesproken kleuren, ontwaren we hier een scala aan grijstinten. Hammershøi moet minstens zoveel woorden voor grijs in zijn bezit (of op zijn palet) hebben gehad als de Inuit voor sneeuw bezaten. Het werk van deze kunstenaar is ingetogen en vraagt niet per se om de blik van de buitenstaander. Zijn eenzame figuren, meestal vrouwen, staan in een kamer met hun rug naar ons toe. Ze zoeken geen contact. Ze proberen op te gaan in dat grijs en zijn verzonken in hun bezigheden. Deze vrouwen hebben vrede met hun alleen zijn. Ze bevinden zich doorgaans niet in een volledig afgesloten kamer. Meestal staat er een deur open naar een ander grijs vertrek, of is er een raam dat uitzicht biedt op een in stilte verzonken buitenwereld. En Hammershøi zelf? Die heeft zich volledig weggeschilderd. Het is alsof hij slechts onzichtbaar in dat vertrek aanwezig was, erop beducht de in gedachten verzonken vrouw niet te storen. Hij wilde haar laten voortbestaan zonder zijn blik, en daarmee zonder onze blik. We kijken vanuit het perspectief dat we niet kijken, dat we er wérkelijk niet bij zijn. Natuurlijk is dat volkomen illusoir, maar illusie is de schilderkunst eigen. Hammershøi heeft figuren weergegeven die zich onbespied wanen in hun eenzaamheid, en dat mag niet doorbroken worden. Precies op het punt waar Hopper roept: Kijk! Kijk dan toch! <img width="622" height="836" width_o="622" height_o="836" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/7d83ffd8a35d5f4edb802e5a26858687862772242d7db74812f05627557eb14b/Spilliaert-De-duizeling.jpg" data-mid="85563413" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/622/i/7d83ffd8a35d5f4edb802e5a26858687862772242d7db74812f05627557eb14b/Spilliaert-De-duizeling.jpg" /> De Duizeling van Leon Spillaer, 1908 Spilliaert en Schikaneder Weer volstrekt anders is Léon Spilliaert te werk gegaan. Spilliaert heeft in zijn werk eenzaamheid in relatie tot de ruimte geëxploreerd. Als voorbeeld neem ik De duizeling. Ook dit schilderij is weergegeven in grijstinten, en ook het kleurgebruik van Spilliaert is, net als dat van Hammershøi, gedempt. Op De duizeling daalt een vrouw een trap met ronde treden af. We zien een deel van de trap en onze blik bevindt zich qua perspectief vlak onder de voeten van de vrouw. We zien het kleine en veilige stukje dat zij inmiddels heeft afgelegd (verkorte treden, want bovenaan en verder weg), we kijken naar de trede waarop zij zich nu bevindt (het wordt al wat gevaarlijker, want ze moet nu een flinke schrede maken om van de betreffende tree af te stappen) en we zien ook dat zij nog een vrij gruwelijke weg te gaan heeft: het overdreven perspectief maakt de treden onder haar niet alleen hoger (ze zal vast vallen), maar ook steiler (ze zal zeker vallen). En wat gebeurt er als ze valt? Omdat alles in het schilderij is afgesneden (het strand, de zee, de trap, de schaduw van de vrouw, haar wapperende sjaal), lijkt alles tot in het oneindige door te gaan. Die oneindigheid wordt nog eens versterkt door de ronde treden die een loop suggereren. De vrouw zal dus vallen en altijd blijven vallen.&nbsp; De schrik slaat je om het hart. Waren dat niet onze kinderangsten, van de wereld vallen en nooit ergens aankomen? We konden ons de absolute eenzaamheid van een dergelijke val in een oneindig universum niet eens voorstellen. Maar we voelden haar wel. Spilliaert geeft de eenzaamheid ruimtelijk vorm. Niet enkel in De duizeling, ook in zijn andere werk. Altijd weer suggereert hij een eindeloze voortgang, maar merkwaardig genoeg gaat die op den duur ook in zijn tegendeel verkeren: hij wordt claustrofobisch. De kunstenaar snijdt zijn beelden voortdurend af. Spilliaert geeft zo een paradoxale eenzaamheid weer, claustrofobisch én weids. Een ruimtelijk visioen dat zich louter in het hoofd bevindt. <img width="900" height="1200" width_o="900" height_o="1200" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/330df314f41d8ed5d937e19988998bba14859e0f5e69a7445653c6dcfaf9ca19/Schikaneder-Ulice-v-zime-.jpg" data-mid="85564358" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/900/i/330df314f41d8ed5d937e19988998bba14859e0f5e69a7445653c6dcfaf9ca19/Schikaneder-Ulice-v-zime-.jpg" /> Een straat in de winter van Jakub Schikaneder, &nbsp;1905-1910 En dit staat dan weer in een sterk contrast met de Tsjechische schilder Jakub Schikaneder, die een veel zachtere eenzaamheid verbeeldde. Schikaneder is een zogenaamde nocturneschilder. Hij schilderde in de schemering, in de mist, of in de nacht. Kijk maar eens naar Na Ztracené vartě (Op een verloren wacht). Een koetsier, ineengedoken op de bok, rijdt met zijn koets over een besneeuwde en hobbelige weg. Aan de kant van de weg staat een huis, in avondnevelen gehuld. Misschien is&nbsp; het een herberg. Door het venster priemt een warm licht. Verderop, maar niet aan het einde van de weg, want het einde is wijkend, hangt een ondergaande zon waarvan het schijnsel door de nevel waterig wordt gedempt. Alleen de sneeuw licht op. Een paar magere stammen van bijna zwarte bomen staan te rillen in dat koude wit. Maar de zon roept, en het verlichte venster roept. Op een ander schilderij, Ulice v zimě (Straat in de sneeuw), is het nacht. We zien een oude muur. Oker, lila, grijs. Een lantaarn werpt haar schijnsel langs de muur en maakt deels haar eigen schaduw zichtbaar. Ook hier sneeuw. Op de stoep, op de weg, op de daken. Over de muur klimt het restant van een wilde wingerd, ooit vurig rood, nu gedempt. In de muur een deur, met een ovalen bovenkant. Naast de deur een naamplaat, een plaquette, maar onleesbaar natuurlijk. Achter de muur een deel van een huis, grenzend aan een ander huis, waarlangs de straat een flauwe bocht maakt. Op de kopse kant van de straat nog een huis, daarachter duikt een koepel op, diepblauw als de nacht. En door die straat in dat oude Praag, langs die muur en die afgesloten huizen, gaat een vrouw. We zien haar in vogelperspectief, haar hoofd is licht gebogen. Ze is in gedachten verzonken. De nacht en het gefilterde schijnsel van de lantaarn lijken haar gedachten te stimuleren. Maar als kijker hebben we geen weet van wat er door haar heengaat. Schikander schuift iedere keer weer de nacht, of de nevel, tussen de afgebeelde persoon en zichzelf, of tussen de afgebeelde persoon en de kijker. Tussen ons mensen bevindt zich mist. En ook dat maakt eenzaam. Toch is het een zachte eenzaamheid, zoals die van Hammershøi zacht is, je zou er – mits je geen uitgesproken extravert bent – maar wat graag in vertoeven. Verbeelde eenzaamheden. Hopper zette een camera op het isolement, en wel op luidsterkte. Hammershøi schilderde zichzelf weg en liet zijn personages in hun eentje verzinken in de stilte. Spilliaert plaatste de mens in een eindeloze vlakte en gaf hem of haar de opdracht om het vervolgens zelf maar op te lossen. En nu lopen! En nu dalen! De mens is in zijn bestaan geworpen, maar tegelijkertijd afgesneden. Een existentiële eenzaamheid. En dan tenslotte Schikaneder. Schikaneder hield van zijn onderwerp, al kon hij er niet bij. Hij hield zelfs van de nacht en van de nevel en de mist, die hem stuk voor stuk het zicht op zijn geliefde onderwerp beletten. Of juist aanvaardbaar maakten. Want minder hard en koud en fel. <img width="485" height="650" width_o="485" height_o="650" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/688a5a08831015e5ab36796790ec4460c20c9e001ac47e1192d73c61ee09b0d1/L-inconnue_de_la_Seine_masque_mortuaire.jpg" data-mid="85563833" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/485/i/688a5a08831015e5ab36796790ec4460c20c9e001ac47e1192d73c61ee09b0d1/L-inconnue_de_la_Seine_masque_mortuaire.jpg" /> L’inconnu de la Seine&nbsp;gipsen masker van een verdronken meisje, circa 1900 Lichtje in de verte Beelden kunnen aspecten van eenzaamheid blootleggen. De samengestelde beeldbegrippen van Schoenmaker deden dat. Schilderijen kunnen dat doen. En dan wil ik nu naar een laatste “soort” beeld dat daaraan refereert. Een beeld dat niet bewust is vormgegeven. Ik doel op het masker van het meisje dat de geschiedenis inging als L’inconnue de la Seine. Rond 1900 werd in de Seine het lichaam gevonden van een zestienjarig meisje. Haar lichaam vertoonde geen sporen van geweld, zodat werd aangenomen dat het meisje zelfmoord had gepleegd. Geen mens kwam haar identificeren. En daarom zal voor altijd onbekend blijven wie zij was. Het verhaal gaat dat een jonge patholoog zo onder de indruk was van het meisje met haar serene&nbsp; glimlach (die sterk aan die van de Mona Lisa doet denken) dat hij een gipsmasker van haar gelaat vervaardigde. En van dit masker zijn tal van kopieën gemaakt. Het meisje – of liever gezegd: haar wezenloze masker – werkte op de fantasie van schrijvers en kunstenaars. Nabokov, Rilke, Döblin, Camus, Blanchot en nog vele anderen hebben over haar geschreven. Greta Garbo zou zelfs haar uiterlijk naar deze onbekende hebben gemodelleerd. Het masker van het meisje werd gaandeweg een icoon. <img width="727" height="486" width_o="727" height_o="486" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/a697df5f0b7095e27dca6e9ec13262fbdd93890e6405ea02a96f6a530afec2b4/lowres_vde_8611_hor-800x582.jpg" data-mid="85848595" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/727/i/a697df5f0b7095e27dca6e9ec13262fbdd93890e6405ea02a96f6a530afec2b4/lowres_vde_8611_hor-800x582.jpg" /> Beeld uit de muziektheatervoorstelling i c o n van Frederik Neyrinck, Sabryna Pierre &amp; Atelier Bildraum I c o n is ook de naam van een muziekvoorstelling, geregisseerd door het kunstenaarsduo Bildraum, die in 2018 zijn première beleefde en gebaseerd is op de cultus rond L’inconnue de la Seine. De voorstelling transporteert het masker van het meisje naar het heden en onderzoekt welke betekenis dit masker (deze “mythische selfie”) in onze tijd nog kan hebben, een tijd waarin we overdonderd worden met beelden. Bildraum vraagt zich af waarom we altijd weer onze verlangens en onze tekorten projecteren op selfies, of maskers en iconen. Op een masker (een selfie, een icoon) kun je natuurlijk van alles projecteren. Het trieste is dat het wezen van het (zelf)verdronken meisje, echter op geen enkele manier door ons benaderd wordt. Niet alleen omdat zij dood is, maar vooral omdat we niet weten wie zij was, en haar dus ook postuum geen recht kunnen doen. Stel je voor: haar gipsen beeltenis siert als cultobject ik weet niet hoeveel kamers (het schijnt nog steeds te koop te zijn), vele ogen zijn dagelijks op haar gericht, en toch wordt ze aanschouwd zonder dat ze wordt gezien. Je kunt wel stellen dat dat eenzaam is. Het zijn inderdaad onze tekorten en verlangens die we in haar beeltenis ontdekken. Niet die van haar. Maar waarom willen we mysterie steeds invullen met identiteit? En hoeveel plaats laten we voor witruimte, vraagt Bildraum zich af. Dat is een boeiende vraag. Vooral nu we weten hoeveel nuances een witruimte kan hebben. Misschien doen we de eenzaamheid van het meisje meer recht als we haar niet invullen maar genuanceerd omcirkelen, zoals de Inuit de sneeuw bejegenen. Eenzaamheid is vanuit de aard der zaak immers niet zegbaar, of rechtstreeks uit te beelden. Als dit wel zo zou zijn, zou zij niet langer eenzaam wezen. Het ongezegde en niet afgebeelde vormt haar wezen. Eenzaamheid is daarom enigmatisch. En dat zullen we met zijn allen in dat meisje hebben waargenomen: kijken we naar haar serene beeltenis, dan kijken we naar een geheim. En een zekere geheimzinnigheid zien we ook in het werk van Hopper, Hammershøi, Spilliaert en Schikaneder. We kunnen er niet bij, maar we begrijpen dat we er niet bij kunnen. Misschien vormt dit besef zelfs wel een licht antidotum tegen eenzaamheid. Misschien kunnen we de anderen, of onszelf, iets minder eenzaam maken door die onbereikbaarheid te accepteren. Want iets wat onbereikbaar of onzegbaar is, ís er wel. Anders was het non-existent. De eenzame ervaart dat wat onbereikbaar is als een roepend lichtje in de verte. Het wenkt en het wijkt, het danst altijd precies op de uiterst smalle streep van de horizon, of het ligt onderaan die schier eindeloze trap, maar het ís er, we wéten ervan. Al kun je er nooit een hand op leggen. Dit essay werd voor het eerst gepubliceerd via de-lage-landen.com&nbsp;met steun van de Nederlandse Ambassade in Brussel. https://monax.nu/De-terreur-van-de-lach Fri, 21 Aug 2020 19:04:28 +0000 monax.nu https://monax.nu/De-terreur-van-de-lach De terreur van de lach <img width="1000" height="562" width_o="1000" height_o="562" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/a39f91c313dd97d8f09c164ea91d904c55c0a4d1d2d9a87ebb996600068f589b/1UvA_rRD1yGnuOn7WOZpo3w.jpeg" data-mid="85823067" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/a39f91c313dd97d8f09c164ea91d904c55c0a4d1d2d9a87ebb996600068f589b/1UvA_rRD1yGnuOn7WOZpo3w.jpeg" />Joker (2019) – Todd Phillips Eenzaamheid in de film Door Karin Wolfs Lach en de wereld lacht terug. Met die volkswijsheid bracht Penny Fleck naar goed Amerikaans gebruik haar zoon Arthur groot. Nu komt hij als reclameclown aan de kost, op straat in Gotham City. Daar blijkt de praktijk anders. Hoezeer Arthur ook volhardt in zijn vrolijke act, hij stuit slechts op vijandigheid in een verloederde omgeving waar wantrouwen en agressie heersen. De sterken maken er de dienst uit en zielen als Arthur eindigen tussen de vuilniszakken in een steeg. We hebben het over Joker van Todd Philips, de meest besproken speelfilm van 2019, een Hollywoodproductie die in Venetië verrassend de Gouden Leeuw won. Later volgden een Oscar, Golden Globe en Britse BAFTA Award voor zowel Joaquin Phoenix’ titelrol als Arthur Fleck/Joker, als voor de door cello gedragen, stemmige muziekscore van de IJslandse componiste Hildur Guðnadóttir. Maar er waren ook nogal wat recensenten die de film afstotelijk cynisch en leeg vonden, die het geweld en de macabere teneur ervan verwierpen. Toch werd Joker de op twee na best bezochte film in de Nederlandse bioscopen van 2019 en door de Kring van Nederlandse Filmjournalisten uitgeroepen tot de op een na beste film van dat jaar. Zowel de lezers van de Volkskrant als die van VPRO Cinema verkozen hem tot hun favoriete film. <img width="640" height="360" width_o="640" height_o="360" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/75730024b68b1eb3115672aaa36b7ffae0cbf5622c0423163bcc6a44b811b338/Joker-smile-2.jpeg" data-mid="85822454" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/640/i/75730024b68b1eb3115672aaa36b7ffae0cbf5622c0423163bcc6a44b811b338/Joker-smile-2.jpeg" /> Joker (2019) – Todd Phillips Wat maakt dat juist deze omstreden, grimmige film zo aansloeg bij veel critici en een breed publiek? Waarschijnlijk het gezicht dat hij gaf aan een voor velen herkenbare eenzaamheid die inherent is geworden aan het leven in onze prestatiegerichte consumptiemaatschappij. En die maar zelden wordt geadresseerd in een tijd dat optimisme en hoop niet alleen een mantra lijken te zijn geworden voor succes, maar ook voor het oplossen van problemen. Precies datgene waartegen Joker ageert. Een centrale rol in Joker is weggelegd voor “de show”: het ideaalbeeld dat via de televisie aan de kijkers thuis wordt uitgevent. De grootste, populairste lachebek – Murray Franklin, gespeeld door Robert de Niro – heeft er een podium in een live comedyshow, waarin hij dagelijks gasten ontvangt. In navolging van Murray wil Arthur ook stand-upcomedian worden. Omdat hij zelf geen vader had, fantaseert Arthur dat Murray hem uit het publiek op het podium vraagt, omdat Murray ziet dat Arthur speciaal is. Arthur vertelt dan braaf hoe goed hij voor zijn moeder zorgt en dat zij hem leerde altijd een blij gezicht op te zetten. Dat doet hij elke dag voor hij de wereld tegemoet treedt. Terug in de werkelijkheid zit Arthur met gekromde rug in zijn groezelige kleedhok voor de spiegel; hij brengt zijn clownsmake-up aan en zet een lach op – ook al heeft hij in zijn hele ongelukkige leven nog nooit reden tot lachen gehad. De depressieve Arthur kan maar op twee manieren lachen. Door zijn vingers in zijn mondhoeken te plaatsen en die omhoog te trekken tot het pijn doet, met tranen in zijn ogen en over zijn uitgelopen make-up. Zijn andere lach is net zo geforceerd. Een oncontroleerbare, compulsieve lach, die hij inzet als een schild wanneer hij wordt beledigd of agressief benaderd. Een lach zo hard dat die de pijn daaronder overstemt. Omdat zijn verdriet taboe is, is die waanzinnige lach het enige, dwangmatige alternatief. <img width="1200" height="675" width_o="1200" height_o="675" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/17985c2d236a5d93cd03aa5e2d922ebb4ae7042021b0796b2ff1faa1d8313a50/v1.bjsxNzY3NzY5O2o7MTc2MTU7MTIwMDsxOTIwOzEwODA.jpeg" data-mid="85822218" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/17985c2d236a5d93cd03aa5e2d922ebb4ae7042021b0796b2ff1faa1d8313a50/v1.bjsxNzY3NzY5O2o7MTc2MTU7MTIwMDsxOTIwOzEwODA.jpeg" /> I, Tonya (2017) – Craig Gillespie Alleen, verlaten en verraden De terreur van de lach was eerder ook al te zien op het gezicht van olympisch kunstschaatser Tonya Harding, in de biopic I, Tonya (2017) van Craig Gillespie. Harding raakte verguisd toen figuren uit haar entourage haar belangrijkste concurrente uitschakelden door haar een gebroken knie toe te brengen. Hoewel Harding altijd ontkende van het complot geweten te hebben, maakte het incident haar tot de meest gehate vrouw in de VS. In de film zit de 23-jarige Tonya in haar kleedkamer voor een spiegel, vlak voor haar optreden bij de Olympische Spelen in Lillehammer: alleen, verlaten en verraden. Ze brengt blush aan op haar bleke gezicht, probeert de in de arena vereiste lach op te zetten, om daarmee haar wanhoop en tranen weg te poetsen. De dwangmatige grimas die wedijvert met haar verdriet, toont haar eenzaamheid ten voeten uit. Drie jaar voor dit moment was Harding voor het eerst in haar leven populair en geliefd, toen ze er als eerste in slaagde een driedubbele axel uit te voeren – na zich jaren te pletter te hebben getraind. Tot ze die niet te negeren prestatie op haar naam zette, werd haar in de jurysport nooit een eerste plek gegund. Niet omdat ze geen topschaatser was, maar omdat er iets zou schorten aan haar presentatie. Alleen onofficieel wil een jurylid toegeven dat ze niet het gewenste visitekaartje voor haar land vormt, bij gebrek aan een “heilzame, Amerikaanse Familie”. Tonya groeide op in armoede, als een white trash redneck, haar vader verliet haar moeder. Tomboy Tonya gedroeg zich niet als de ideale, delicate vrouw, was te grofgebekt, kleedde zich niet chique genoeg voor het kakkineuze kunstschaatswereldje: ze maakte haar eigen outfits. Bovendien was ze niet lang na haar huwelijk gescheiden van haar gewelddadige man. Kortom: Ze hoorde niet op de ijsbaan thuis. Net als bij Tonya is het in Joker Arthurs diepste wens gezien te worden en de erkenning te krijgen dat hij er als mens toe doet. Hetzelfde wilde ook Rupert Pupkin – gespeeld door een jonge Robert de Niro – in Martin Scorseses The King of Comedy (1982), dat een belangrijke inspiratiebron vormde voor Joker. Pupkin jaagt daarin als groupie obsessief achter de bekende talkshowhost Jerry Langfield aan, in de hoop dat die hem als talent zal ontdekken. Hoewel Rupert zegt dat hij “in de communicatie” zit, blijkt hij in feite een pakjesbezorger in een driedelig kostuum. Ook Pupkin wil stand-upcomedian worden en fantaseert dat hij beste vrienden met talkshowhost Langfield is: hij heeft er thuis op zijn kamer het showpodium voor nagebouwd, oefent voor een muurvullende foto van een lachend publiek, draait een cassettebandje met lachsalvo’s af. <img width="500" height="334" width_o="500" height_o="334" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/1b9e412ad37b4404ec04581cd7f4094c6a1077e4da782ddc96c4448de6f372ed/The-King-of-Comedy-2.jpg" data-mid="85822516" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/500/i/1b9e412ad37b4404ec04581cd7f4094c6a1077e4da782ddc96c4448de6f372ed/The-King-of-Comedy-2.jpg" /> The King of Comedy (1982)&nbsp;– Martin Scorsese Arthur en Rupert hebben in het dagelijkse leven geen vrienden. Bij gebrek aan beter beschouwen ze de mensen op televisie als hun geïdealiseerde vrienden. Ze bestaan niet totdat ze door de menigte worden gezien en omarmd omdat ze uniek zijn en bijzonder. Als je maar hard werkt, is alles mogelijk, is deze kinderen van de Amerikaanse droom geleerd. De illusie om als held op te kunnen staan en opgemerkt te worden is de droom die de samenleving hen voert om zin te geven aan een kleurloos bestaan. Die droom heeft ook een keerzijde. Want wie geacht wordt vrij te zijn om zijn eigen keuzes te maken, draait ook voor de gevolgen daarvan op. Als succes een keuze is, wordt pech je eigen schuld: had je maar beter je best moeten doen. De wedstrijd om succes verdeelt de wereld in winnaars en verliezers. Het bezien van je medemens als concurrentie werd door Jean-Paul Sartre “de Amerikaanse ziekte” gedoopt. Hoe meer je presteert, hoe meer je waard bent. Die streefcultuur kweekt een narcisme waarin je voortdurend wordt gevraagd hoe jij je van anderen weet te onderscheiden, in plaats van wat je met hen deelt. Dieperliggende menselijke waarden als empathie, wederzijdse afhankelijkheid en solidariteit raken zo op de achtergrond. Kwetsbaarheid en onvermogen worden geproblematiseerd en taboe; het vermogen om met anderen een kwalitatief betekenisvolle band tot stand te brengen wordt ondermijnd. Onder die omstandigheden is het niet gek dat een film als Joker in vruchtbare aarde valt, als de belichaming van de eenzaamheid die juist te midden van anderen wordt gevoeld. De speelfilm doet een poging de dialoog over dit probleem vlot te trekken. De inhoudelijke totstandkoming werd echter juist bemoeilijkt door het op succes gerichte productiesysteem. Joker-regisseur Todd Phillips vertelde in een door The Hollywood Reporter georganiseerd rondetafelgesprek wat een worsteling dat was. “We spraken een jaar lang met Warner Bros, en ik zag e-mails voorbijkomen, letterlijk, waarin werd gezegd: ‘Realiseert hij zich dat we Joker-pyjama’s in warenhuizen verkopen?’ Ik zeg: ‘Kwamen films niet eerst en pyjama’s later? Dicteren pyjama’s de films?’” Wie niet aan de prestatienorm voldoet, heeft iets uit te leggen. Wie onwaardig is bevonden, wordt het gerechtvaardigde object van spot en hoon. Dat is waar de geslaagde zakenman en burgemeesterskandidaat Thomas Wayne voor staat in Joker. Wanneer Arthur in de metro is belaagd door drie dronken Wall Street-beleggers in pak en hen van zich af heeft geschoten, neemt Wayne het op tv op voor de “goede, keurige investeerders”&nbsp; en maakt hij de “laffe clown”, die “zich verstopt achter een masker” belachelijk: “Wij, die iets hebben gemaakt van ons leven, zullen altijd verwijzen naar zij die dat niet hebben, als niets dan clowns.” Vanaf het moment dat de Joker zich ontpopt tot een misdadiger in een corrupte wereld, wordt hij opeens opgemerkt. Arthur maakt een neerwaartse Werdegang als antiheld: vult krantenkoppen (“Killer clown op vrije voeten”) en krijgt een aanhang van clownsmaskerdragers die de straat op gaan om te rellen tegen het establishment, dat op hen neerkijkt. De lach valt niet langer vol te houden; ze komen in opstand. Als het masker van de lach valt, krijgt de eenzaamheid in de besproken films nog een ander, onheilspellender gezicht: dat van de wijsvinger aan de slaap, als een denkbeeldig pistool dan wel voorbode van een werkelijke zelfmoord. Want als de eenzaamheid in de show van alledag geen podium krijgt, dan eist zij die wel op, met geweld. Zo slaat het taboe als een boemerang terug op de samenleving die het negeert. <img width="640" height="360" width_o="640" height_o="360" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/3deb9a0b9ed9437cf359d131a5a4482e8c7708011f97dfc16606235fbe3fea9c/Christine-smile.jpeg" data-mid="86303675" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/640/i/3deb9a0b9ed9437cf359d131a5a4482e8c7708011f97dfc16606235fbe3fea9c/Christine-smile.jpeg" /> Christine (2016) – Antonio Campos Wat niemand wil horen Ook in Christine (2016) van Antonio Campos gaat de gelijknamige hoofdpersoon gebukt onder het keurslijf van de werkvloer. “Ik voel me hier gevangen”, schreeuwt Christine haar moeder toe, die haar verwijt dat ze zichzelf te veel druk oplegt. “Die mensen maken me kapot. Waarom luistert niemand naar me?” Als Christine uiteindelijk begrijpt wat het publiek van haar vraagt, gebruikt ze het podium om tegen de exploitatie van haar waardigheid te rebelleren. De consciëntieuze reporter werkt bij een lokale omroep in Florida, waar ze maatschappelijk betrokken items maakt over zaken als bezuinigingen op de zorg. Dat blijkt niet voldoende. Er is financiële nood, de kijkcijfers moeten omhoog. Christine krijgt opdracht om sappiger items te maken, over ellende en geweld, omdat die bij de kijkers scoren. Onder protest gaat ze aan de slag, in de hoop alsnog te worden opgemerkt door de baas van het netwerk, die mensen zoekt voor een nieuwe, grotere zender. Maar hij let helemaal niet op inhoud, terwijl zij doodongelukkig raakt omdat ze wordt gedwongen haar idealen te verkwanselen. Voor wie ze wil zijn, is er geen plaats. Wanneer de altijd serieuze, zelfkritische Christine uiteindelijk de gewenste, gemaakte lach opzet, belichaamt die haar totale eenzaamheid. Vastberaden, grimmig en een tikje hautain kijkt ze de camera in, als het haar na ettelijke afwijzingen eindelijk is gelukt voor één keer het openingsitem in de dagelijkse nieuwsshow te veroveren. Dat gebruikt ze om te zeggen wat niemand wilde horen. Om haar bazen en haar publiek te geven wat ze willen: haar ziel. Christine Chubbuck – want dit is een film, gebaseerd op een waargebeurd verhaal – pleegde in 1974 live op televisie zelfmoord. Ze schreef daarvoor haar eigen script, het liveverslag van haar daad, dat ze zelf voorlas: “In overeenstemming met het WZRB-beleid om u het meest actuele en complete nieuws te brengen qua lokaal bloed en ingewanden, presenteert TV30 wat volgens ons een primeur is op tv. In levendige kleuren, een exclusief verslag van een poging tot zelfmoord.” Waarna ze zichzelf door het hoofd schoot. Arthur is in Joker aanvankelijk hetzelfde van plan, als hij door alles en iedereen in de steek is gelaten en niets meer te verliezen heeft. Zijn sociaal werker is wegbezuinigd en hij is ontslagen, wanneer&nbsp; een video-opname van een stand-upoptreden van hem de show van Murray Franklin haalt. Maar in plaats van omarmd, zoals hij droomde, wordt hij bespot en uitgelachen. Zijn succesvolle vader – die volgens zijn moeder haar voormalige baas en burgemeesterskandidaat Thomas Wayne is – wijst hem, geboren loser, eveneens af: zijn moeder zou krankzinnig zijn geweest en aan waanvoorstellingen hebben geleden. Dan belt de show Arthur om te vragen of hij als gast in de uitzending wil komen. Hij weet dat de uitnodiging tot doel heeft om hem daar als excentriekeling te kijk te zetten, ter vermaak van het publiek. Hij repeteert zijn opkomst als Joker, maakt zich op om ter plekke de show te stelen, maar richt op het moment suprême niet zoals gepland de loop op zijn eigen hoofd, maar op de showhost: het ideaal. Want – zo heeft hij inmiddels begrepen – zijn mislukte leven is geen tragedie die op empathie kan rekenen: het is een komedie, een travestie, bedoeld om belachelijk te maken. Geweld is lachen. Arthur zegt zijn op aanpassing gerichte zelf vaarwel, lacht om de pijn van de afwijzing en omarmt de chaos: hij wordt de Joker, de wrange grap die de Waynes van deze wereld over zichzelf hebben afgeroepen. Als Joker teruglacht, is het met de lach van de waanzin. Hij lacht om de wereld die hem afwees; een anarchistische, satanische lach. Op weg naar de gevangenis wordt hij uit een politieauto bevrijd en op het schild gehesen door anonieme aanhangers met clownsmaskers die plunderend door de straten trekken. De nihilist die niets meer heeft of nastreeft, wordt ongevraagd tot leider gemaakt van een beweging die uit is op de vernietiging van de status quo. Maar zelfs in die groep, die de Joker tot symbool maakt, blijft de Arthur achter de lach eenzaam en ongekend. <img width="618" height="436" width_o="618" height_o="436" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/b06c97fde1336785095484c7930a1a44b56845a87cefb2788b7f97fbf98a2ebe/What-Happened-Miss-Simone-2015-7.jpg" data-mid="86303112" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/618/i/b06c97fde1336785095484c7930a1a44b56845a87cefb2788b7f97fbf98a2ebe/What-Happened-Miss-Simone-2015-7.jpg" /> What Happened, Miss Simone? (2015) – Liz Garbus We zijn allemaal clowns In de Netflix-documentaire What Happened, Miss Simone? (2015) ten slotte zien we hoe het arme, zwarte meisje Eunice Waymon zich in wit Amerika een plek op het podium verovert. Ze wil de eerste zwarte klassieke pianiste worden die optreedt in Carnegie Hall. Maar omdat haar in de klassiekemuziekwereld geen plaats wordt gegund vanwege haar kleur, ontpopt ze zich via omwegen tot zangeres en blues/soulmuzikant Nina Simone. Tegelijk blijkt de nadruk op haar muzikale talent een vloek: al als kind wil men alleen die kant van haar zien. Door de dwangmatige focus op haar muzikale begaafdheid krijgt ze een hekel aan haar werk. Commercieel succes, prijzen winnen, shows aflopen: het is leeg en betekenisloos, pretentieuze nep. Tot de zwarte burgerrechtenbeweging op stoom komt en zij zichzelf in protestliederen begint te uiten: haar leven krijgt betekenis. “Ik was nodig. Ik kon zingen om mijn mensen te helpen. Dat werd het belangrijkste in mijn leven”, aldus Simone. Ze brak met de maatschappelijke afspraak dat ze zich had te voegen naar de bestaande orde en haar gevoelens voor zichzelf te houden. Maar omdat haar militante teksten tot boycots en reputatieschade leidden, kwam daardoor ook de klad in haar carrière. Ze voelde zich gestraft voor wie ze was. In haar dagboeken tekent Simone op hoe ze zichzelf en de wereld daarom gaat haten, hoe ze eenzaam in kleedkamers wegkwijnt, omdat “je moet doen alsof je blij bent als je verdrietig bent. Ze weten niet dat ik al dood ben.” Als Martin Luther King wordt vermoord, zingt ze: “Het komt aan op de werkelijkheid, niet op een optreden.” Ze keert Amerika voorgoed de rug toe en vertrekt naar Afrika. Eind jaren 1980 maakt Simone in Europa nog een comeback, maar op het podium staat een beschadigde vrouw. Attallah Shabazz, de oudste dochter van de vermoorde zwarte leider Malcolm X, zegt in de documentaire over Simone: “Als een persoon zijn eigen klok, geest, flow volgt, en we zouden in een omgeving leven waarin we precies mogen zijn wie we zijn, dan is er geen probleem. De uitdaging is: hoe passen we in de wereld waarin we ons bevinden? Mogen we echt zijn wie we zijn? De meeste mensen zijn bang om zo eerlijk te leven als zij deed.” Waar mensen als Christine, Tonya, Arthur en Nina om verlegen zitten, is geen quick fix waarmee ze terug het bos in worden gestuurd, geen hoop in bange dagen, maar erkenning als mens. Daarin zit de troost van films als Christine, Joker en I, Tonya: dat wij ons met hen identificeren als zij via de spiegel hun narigheid in de ogen kijken. Zij vertellen ons in wat voor wereld wij leven. In een samenleving waarin we onze waarde continu moeten bewijzen, is iedereen een eenzame karikatuur. Want wat is de zin van beter zijn dan iemand anders? Waarom kunnen we niet zonder podium of applaus? Niet alleen hebben wij de show, de host en de clown gecreëerd, we worstelen ook met de gevolgen daarvan. Zoals op een protestbord in Joker te lezen valt: “Wij zijn allemaal clowns.” Dit essay werd voor het eerst gepubliceerd via de-lage-landen.com met steun van de Nederlandse Ambassade in Brussel. https://monax.nu/De-beste-in-alleen-zijn Fri, 21 Aug 2020 19:04:27 +0000 monax.nu https://monax.nu/De-beste-in-alleen-zijn De beste in alleen zijn <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/34f06c107515bc67b7a38cb27e64c46acb5c1174db1279acde5f5b837a62d4b7/2-Incontri-improbabili.jpg" data-mid="86485709" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/34f06c107515bc67b7a38cb27e64c46acb5c1174db1279acde5f5b837a62d4b7/2-Incontri-improbabili.jpg" /> Incontri improbabili van Liana Zanfrisco, inkt op papier, 41,5 x 30 cm,&nbsp;2018 Hoe schrijf je over eenzaamheid? Door Daniël Rovers 1.&nbsp; Ik heb altijd goed “alleen kunnen zijn”, dat is tenminste wat mijn moeder altijd beweerd heeft, toch ook met iets van voldoening in haar stem – het gevoel dat ze als ouder geslaagd was omdat haar kind zichzelf kon vermaken en niet voortdurend om aandacht jengelde, niet steeds maar weer op zoek ging naar nieuwe prikkels, maar tevreden was met een zelfverzonnen spel en de boeken die hem ter beschikking stonden. Een idyllisch beeld, maar klopt het wel? Was ik als kind echt zo gelukkig en op mezelf, of was ik veel alleen en maakte ik daar tenslotte maar het beste van? Dat zou we ons moeten herinneren: wie we waren voordat we met een “persoonlijkheid” opgezadeld werden. Vroeger leek het verleden veel dichterbij, alsof je er op ieder mogelijk moment naar terug kon keren, erin zou verdwijnen zoals in de hoge coniferenrij in de tuin van de buren, met dat dichte groen waar je tegenaan kon leunen, net zo lang tot je door de falanx van struiken heen viel, linea recta op een vreemd gazon. &nbsp; Als kind was ik veel nostalgischer dan nu. Terwijl alles voortdurend veranderde, elke maand opnieuw, wilde ik steeds terug naar wie ik een tijd eerder geweest was. Een van de herinneringen die in de loop van de afgelopen vijfentwintig jaar nauwelijks lijkt te zijn vervaagd, en ondertussen is gestold tot een anekdote: ik ben tien jaar oud, lig thuis in de gang naast de deurmat, voel me loom en mat, en kan niet bedenken of dat nu fijn of juist vervelend is. Er is bezoek, en vanuit de woonkamer hoor ik mijn moeder iets zeggen, ze noemt mijn naam en geeft commentaar over mijn gedrag. Ze zegt dat ik me altijd zo goed alleen weet te vermaken, dat ik me nooit schijn te vervelen. Ik werd elf en ik werd twaalf, en de leegte begon zich over de dagen uit te strekken, als een enorme grijze wolkenpartij, en dan vooral op zondag, dan was er in de straat nooit iets te doen, mensen bleven om de een of andere reden liever binnen, misschien omdat ze dat vroeger zo hadden geleerd. Bij ons in huis was het ’s winters in alle kamers ijskoud behalve in de woonkamer, waar we met ons vieren op die lange zondagen opgesloten zaten, mijn zus aan haar kant van de formica eettafel met een vierkant blik kleurpotloden opengeklapt op het donkergele tafelkleed. Keek je er vanaf een paar meter met half dichtgeknepen ogen naar, dan zag die doos potloden eruit als een schitterende zonsondergang. We hadden een reproductie van Meindert Hobbema’s Het laantje van Middelharnis boven de dekenkist in de woonkamer hangen – die Hollandse populieren deden denken aan tropische palmen. In onze gemeente lag een Meindert Hobbemastraat, maar daar woonden we niet. In de straat waar ik woonde, stonden boompjes waarvan de bladeren in de herfst zo geel werden als paprikachips. Soms regende het, soms stormde het, en in die tijd sneeuwde het nog af en toe, maar op de meeste dagen was het buiten grijs en viel er zelfs in de lucht geen enkele beweging te ontwaren. Mijn zus zette eerst alleen maar lijnen op het witte papier, daar kon ze gemakkelijk een hele middag zoet mee zijn. Ze tekende heel nauwkeurig alle dieren uit een dik boek vol met dierenprenten na, een boek dat ze van de bibliotheek had geleend. Toen ze gevraagd werd of ze dan later dierentemmer wilde worden, haalde ze haar schouders op en ging verder. Kijk toch eens, dat is toch knap wat je zus kan! Mijn moeder riep mij erbij als mijn zus het resultaat van een weekend lang tekenen liet zien. Ze had gelijk, het was heel goed gedaan allemaal, maar toch voelde ik geen moment een steek van bewondering of jaloezie, ik was eerder opgelucht niet de tekenaar te hoeven zijn die al die duizenden potloodstrepen moest trekken om tot zo’n tekening te komen. <img width="2448" height="2448" width_o="2448" height_o="2448" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/d2acc3be6635afb950b994cb33acd39be771775cb1ea67b8855a7b3bc593b69e/6-Io-sono-differente.JPG" data-mid="86484595" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/d2acc3be6635afb950b994cb33acd39be771775cb1ea67b8855a7b3bc593b69e/6-Io-sono-differente.JPG" /> Io sono differente van Liana Zanfrisco,&nbsp;inkt op papier, 41,5 x 30 cm, x2, 2018 In de kamer bleef het stil, er was niets te horen behalve het abnormaal harde tikken van de staande klok, en het gepiep van de tafel als mijn zus een stevige potloodstreep over het papier trok. Die lange wijzer van de klok bewoog zo langzaam naar onderen en dan weer naar boven dat het leek of hij telkens weer voorgoed tot stilstand was gekomen in een tijdsvacuüm waar je ieder moment kon worden ingezogen. Stel je voor dat je naar een badkuip staart waarvan je weet dat die leegloopt, maar de kuip is zo ontzettend groot dat je alleen een gedempt klokken en gorgelen van het afvoerputje hoort, en er is nauwelijks beweging in het water te zien en je kunt de tijd alleen maar uitzitten, je hebt niets omhanden, terwijl langzaam het water afkoelt en er rimpels op je vingers verschijnen, een aankondiging van de komende ouderdom. Eenzaamheid heeft ook vandoen met het ontbreken van woorden, en dus van kennis om überhaupt een perspectief op de wereld te hebben. Wat je ontbeert is het vermogen een stilte niet vooral als een bedreiging te ervaren, maar als een verte die onverwachte mogelijkheden bieden zal. Die lange lege zondagen van vroeger, ik kan ze niet goed omschrijven en wil dat ook liever niet doen. Als het me zou lukken, zou ik weer diezelfde nietsigheid bereiken die me vroeger dagen in haar klauwen had. Die benauwdheid van toen komt weer terug als ik erover nadenk, zodat ik hier opnieuw dreig te worden opgesloten in mijn eigen gedachten. <img width="1196" height="1180" width_o="1196" height_o="1180" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/d00b958241707f78e556a6628107f8658ab9af0b6771f599dd59cd55d6093564/LianaZanfrisco2.jpg" data-mid="85819375" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/d00b958241707f78e556a6628107f8658ab9af0b6771f599dd59cd55d6093564/LianaZanfrisco2.jpg" /> Illustratie van Liana Zanfrisco,&nbsp;inkt op papier, 41,5 x 30 cm, x2 2.&nbsp; Er is iets mis met het perspectief van waaruit over eenzaamheid wordt geschreven, zelfs als er stilistisch niets op zo’n tekst aan te merken valt. Of beter gezegd: juist als de zinnen van het eenzaamheidsbetoog zich vlot aan elkaar rijgen, ontstaat een bedrieglijk beeld. Hoe groot de vervreemding en de eenzaamheid ook waren van de auteur die er verslag van doet, ze hebben in ieder geval tot een tekst geleid. In die zin was de eenzaamheid van de schrijver dus eindig; er zijn inmiddels woorden gevonden, en door middel van die opgeschreven woorden is contact gelegd met tenminste één andere ziel. Wordt zo’n tekst op waarde geschat en zelfs gepubliceerd, is dan die periode van sociale isolatie niet een noodzakelijke aanloop geweest? Heeft het uiteindelijk niet geleid tot een vorm van succes? Zijn al die sociale ontberingen niet gewoon de voorwaarde voor een glansrijke carrière als hoofdarbeider? Het veelgeprezen boek van Olivia Laing, The Lonely City. Adventures in the Art of Being Lonely, in het Nederlands verschenen als De eenzame stad: over de kunst van het alleen zijn, verhaalt over de eenzaamheid van een reeks New Yorkse kunstenaars, beschreven vanuit het perspectief van een auteur die gedurende de periode dat ze in New York woonde voornamelijk ongelukkig en eenzaam was. Ze verhuisde naar de stad om bij haar geliefde te zijn, maar die relatie liep al snel op de klippen, waarna ze de enige band verloor die betekenis gaf aan haar komst. Laing schrijft lange essays over onder meer Edward Hopper, Andy Warhol, Valerie Solanas en David Wojnarowicz. Hun werk wordt samengevat en verklaard vanuit het begrip “eenzaamheid” – dat al die artiesten zowel teisterde als tekende. Je zou kunnen zeggen dat ze hun eenzaamheid in de beste gevallen “productief” maakten. De eenzame stad biedt bijvoorbeeld een nauwgezette lezing van Hoppers bekendste schilderij Nighthawks. Als je dat werk langdurig en van dichtbij bekijkt, zie je dat het verlichte plafond van de diner fijne craquelures bevat, dat de verf in het algemeen heel dun is opgebracht en dat de enorme schaduw op het trottoir verrassend veel groen bevat; het groen dat zo goed bij de nachtelijke stad past, waar je alleen doorheen dwaalt op zoek naar een lotgenoot. En passant bespreekt Laing de theoretisering van eenzaamheid, beginnend met de notities die psychiater Frieda Fromm-Reichmann naliet, waarin ze constateert dat eenzaamheid letterlijk met verstomming slaat: de patiënt die aan eenzaamheid lijdt, vindt geen woorden voor de toestand waarin ze zich bevindt, terwijl veel psychologen, vaak uit een onbewuste afkeer van, of angst voor eenzaamheid, nalaten de juiste vragen te stellen, en de neiging hebben de oorzaak bij het gedrag van de patiënten te leggen, die te veel met zichzelf bezig zouden zijn. <img width="1026" height="1280" width_o="1026" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/2a32c7daf05a61a654e33c0e05e28c73ac94c72c886cdc95266181a06caedfd2/Ti-vedo--ti-sento.jpg" data-mid="86484954" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/2a32c7daf05a61a654e33c0e05e28c73ac94c72c886cdc95266181a06caedfd2/Ti-vedo--ti-sento.jpg" /> Ti vedo, ti sento van Liana Zanfrisco, inkt op papier, 41,5 x 30 cm, 2019 Onderzoek heeft inmiddels uitgewezen dat de causaliteit eerder zou moeten worden omgedraaid. Langdurige eenzaamheid leidt tot een verminderde vaardigheid om te communiceren, wat dan weer bijdraagt aan de sociale isolatie van een individu, waardoor een neerwaartse eenzaamheidsspiraal wordt ingezet. Chronische eenzaamheid is ook nefast voor de fysieke gezondheid. Het leidt tot stressreacties en daardoor worden hormonen aangemaakt die het lichaam niet meer tot rust laten komen. Vaak treden slaapproblemen op en onregelmatigheden in de bloeddruk, wat uiteindelijk bijdraagt aan een significant lagere levensverwachting. In De eenzame stad probeert Laing het zwijgen over eenzaamheid te doorbreken door ook over haar eigen ervaringen te spreken. Als ze beschrijft dat een patiënt van Fromm-Reichmann opmerkte dat de hel vaak wordt voorgesteld als een plek waar het ondragelijk heet is, terwijl zijzelf de hel ervoer als een plek waar je, afgezonderd van de rest van de wereld, eenzaam in een blok ijs leeft, schrijft Laing dat ze die woorden (“een blok ijs”) met een balpen onderstreepte, want, zo legt ze uit: “Het voelde vaak alsof ik door ijs omgeven was, of helemaal ingesloten door glas, dat ik in alle vrijheid naar buiten kon kijken maar niet in staat was mezelf te bevrijden of het soort contact te leggen dat ik zou willen hebben.” Deze manier van schrijven zou je empathisch kunnen noemen. De auteur vat de kennis en ontdekkingen van anderen samen, en brengt die in verband met haar eigen leven. En wanneer een schrijver dat in een tekst steeds opnieuw doet, dan ontstaat een literaire techniek. De techniek van de zelfreferentie is alomtegenwoordig in de persoonlijke essayistiek zoals die met name in Amerika beoefend wordt. Het is een precaire oefening, waar de afweging gemaakt moet worden tussen hoeveel aandacht je aan het besproken onderwerp besteedt, en hoeveel aan je eigen sores. In een essay is er niemand die op een frase als “dat heb ik nu altijd ook!” kan reageren met: “Nee, wat jij hebt is iets totaal anders, en het gaat nu even niet over jou!” <img width="1283" height="1280" width_o="1283" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/bf1a7c89b3ecd86b29d16436bde17d96ab4a8170da776528d1612a322268e1ba/3-Il-suono-del-mare.jpg" data-mid="86485322" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/bf1a7c89b3ecd86b29d16436bde17d96ab4a8170da776528d1612a322268e1ba/3-Il-suono-del-mare.jpg" /> Il suono del mare van Liana Zanfrisco, inkt op papier, 41,5 x 30 cm, 2019 Als Laing beschrijft dat David Wojnarowicz, die ze consequent David noemt, zich als tiener vreselijk alleen voelde als hij weer hoorde dat de andere kinderen elkaar voor HOMO! uitmaakten, herinnert ze zich haar eigen eenzaamheid als kind. En hoewel ze benadrukt niet het soort geweld te hebben ervaren dat “David” in zijn jeugd in New Jersey moest meemaken, stelt ze dat ze zeker wel weet hoe het is om je onveilig te voelen als kind, hoe het voelt om een chaotische jeugd door te maken. Het is ogenschijnlijk een moment van toenadering en bekentenis: de schrijver vertelt over haar eigen leven en de onzekerheden en angst die gepaard gaan met het behoren tot een (seksuele) minderheid – haar eigen moeder was lesbisch en kwam pas laat uit de kast; het gezin moest wegvluchten uit het dorp, en de partner van haar moeder had bovendien een alcoholprobleem. David Wojnarowicz ging zijn eenzaamheid te lijf door in de verlaten havengebouwen aan de kades van Manhattan anonieme seks te hebben; daar was, in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw (de decennia voor de komst van aids) een ruwe en tegelijk utopische gemeenschap ontstaan waar de vrije (homo)seks werd gevierd. Laing werd erdoor geïnspireerd, schrijft ze in algemene termen, ze putte moed uit de beschrijvingen van Wojnarowicz’ wilde seksleven, maar ze wil of kan toch niet zeggen in hoeverre ze diens promiscue bestaan als voorbeeld genomen heeft. Die voortdurende terzijdes van de auteur zullen door veel lezers ervaren worden als intieme confidenties; anderen, tot wie ik mezelf reken, worden door die voortdurende zelfreferentie eerder murw geslagen, met als paradoxale uitkomst dat ik me bij al die ik-passages als lezer niet zozeer aangesproken, als wel buitengesloten voel. Soms heb je dat ook bij mensen die te veel over zichzelf praten, of gewoon alleen maar over zichzelf praten, meestal in de slachtofferrol. Het gevolg is dat, en daar waarschuwde Frieda Fromm-Reichmann al voor, de gesprekspartner zich er zelf eenzaam door voelt. <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/21d2b5b8a7cf09f93c6f2077ef1669e16d44ef64bb2871a23f2ba887fbad4091/1-La-ragazza-tra-le-nuvole.jpg" data-mid="86484088" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/21d2b5b8a7cf09f93c6f2077ef1669e16d44ef64bb2871a23f2ba887fbad4091/1-La-ragazza-tra-le-nuvole.jpg" /> La ragazza tra le nuvole van Liana Zanfrisco, inkt op papier, 41,5 x 30 cm, 2017 3.In mijn eerste studiejaren bivakkeerde ik elke zomer een ruime week lang in mijn ouderlijk huis, juist als mijn ouders op vakantie waren. Als student zocht ik de burgerlijke luxe van een eigen woning met een eigen tuin. Ik had er de mogelijkheid om zelf te bepalen wat ik de hele dag deed, er was geen enkel gesprek dat ik verplicht was te voeren, bevrijd van elke huisgenoot. Lezen betekende: in de geest van andere kijken, hun opmerkingsgave delen, op intieme voet verkeren met levens die me vreemd waren. Maar ook: kennis verwerven, namen leren kennen, een achterstand inhalen. Lezen is ook een cerebrale activiteit die andere mensen buitensluit. De eerste dagen van die zomervakanties las ik uren aan een stuk, ik werkte de boekenstapel af van zo’n halve meter hoog. ’s Middags ging ik hardlopen of een stuk fietsen, een gezonde geest huist immers in een gezond lichaam, en zo hield ik dat dagen vol. Op de zesde of zevende dag echter belandde ik steevast op het punt dat ik uitgelezen was. Er kon geen informatie meer bij, ik had nog wel de energie een boek op te slaan, maar de letters vormden geen zinnen meer, laat staan dat uit de zinnen een verhaal ontstond. De staande klok in de kamer tikte stoïcijns de seconden weg, en ik zat daar helemaal alleen, afgesloten van de wereld. Opeens ontbrak alle energie om ook maar iets te ondernemen, zelfs masturbatie was te veel gevraagd. Ik herinner me een specifieke middag waarop ik mezelf en mijn eigen leeshonger volkomen moe geworden was, zodat ik maar besloot naar het bos te fietsen waar ik als kind vele zondagen lang rondgelopen had. Een parkeerplaats, een bospad en een grote kuil met zand. Er was helemaal niets te beleven, en toch had ik deze non-plek ooit de meest avontuurlijke plek op aarde gevonden. Ik kwam langs de parkeerplaats, waar twee auto’s stonden geparkeerd, en naast die auto’s lagen een man en een vrouw; ze hadden vrijwel geen kleren aan en waren de liefde aan het bedrijven. Het beeld schoot als in een flits voorbij, maar ik had het echt gezien. Die twee daar op de grond probeerden één te worden met elkaar, én met degene die ze bekeek. Terwijl ik naar huis fietste moest ik voortdurend schaterlachen, om die absurde situatie, om het exhibitionistische paar en hun hulpeloze choreografie in het gras vol bosmieren, maar evengoed, en misschien wel vooral om mezelf, de jongeman die zichzelf opsloot met een stapel boeken in de veronderstelling dat daarin de hele wereld besloten lag, een man die er trots op was zo goed alleen te kunnen zijn. Ik was jong, ik leefde. <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/72c543b99f445419bbcf6e14f778fd0f65c215f1e24d225fb3a6a85779f33cdf/4-All-improvviso.jpg" data-mid="86485137" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/72c543b99f445419bbcf6e14f778fd0f65c215f1e24d225fb3a6a85779f33cdf/4-All-improvviso.jpg" /> All'improvviso van Liana Zanfrisco, inkt op papier, 41,5 x 30 cm, 2019 4. Mensen die heel lang alleen zijn, gaan over zichzelf spreken in de derde persoon enkelvoud. De grens tussen de grootste objectiviteit en de grootste vervreemding is dan opgeheven. Er bestaat een fundamenteel verschil tussen een romantische of artistieke eenzaamheid, die van de solitaire ziel, en het soort eenzaamheid dat nooit in perspectief kan worden geplaatst, eenvoudigweg omdat ze op het einde van een leven plaatsvindt. De eenzaamheid van oude mensen is een akelige, door geen kunst te verlichten aanloop naar het sterven. De dood maakt eenzaam, dat is wel algemeen bekend. Svetlana Alexijevitsj tekent op, in De oorlog heeft geen vrouwengezicht: “Vraag liever mijn man, die vertelt graag over vroeger. Die weet alles nog, namen van commandanten en generaals, onderdeelnummers. Ik niet. Ik weet alleen nog wat ik zelf heb meegemaakt, mijn eigen oorlog. Je zit daar met veel, maar bent toch altijd alleen, tegenover de dood sta je alleen. Ik herinner me vreselijke eenzaamheid.” Dit essay werd voor het eerst gepubliceerd via de-lage-landen.com met steun van de Nederlandse Ambassade in Brussel. https://monax.nu/Podcast-Monax Fri, 21 Aug 2020 19:04:26 +0000 monax.nu https://monax.nu/Podcast-Monax Podcast: Monáx Afhankelijk van jouw internetverbinding kan het laden enkele seconden duren. 

 Alleen in de stad In een zesdelige podcast onderzoekt Chris Rijksen meerdere facetten van eenzaamheid. Daarvoor zwerft hij een week lang door de stad Utrecht en bezoekt hij een aantal experts en ervaringsdeskundigen, zoals een psycholoog die onze onstilbare honger naar verbinding en saamhorigheid belicht, een filosoof die de rol van internet en toenemende individualisering bespreekt, een avonturier die zich onbegrepen voelt na thuiskomst, ouderen van Marokkaanse afkomst die niet eens een woord voor eenzaamheid hebben, een zuster die het klooster nooit uit komt, en een dichter die strijdt tegen de vergetelheid. <img width="1920" height="1276" width_o="1920" height_o="1276" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/8fea3fed36eee8db8148915ae59b0d652ee87ca115713529315fe8e2e9f1cb02/Chris_Rijksen.jpg" data-mid="87556841" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/8fea3fed36eee8db8148915ae59b0d652ee87ca115713529315fe8e2e9f1cb02/Chris_Rijksen.jpg" /> De podcast Monáx is geproduceerd door documentairemaker Chris Rijksen in samenwerking met kunstenares Siba Sahabi. https://monax.nu/Intimiteitsroof Thu, 08 Oct 2020 18:01:16 +0000 monax.nu https://monax.nu/Intimiteitsroof Intimiteitsroof <img width="1376" height="900" width_o="1376" height_o="900" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/c34be8757733b959ba849bfcd97b25f46ff7a4145d8d36dd37c15e522fbb3108/Francis-Bacon-1.png" data-mid="85849080" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/c34be8757733b959ba849bfcd97b25f46ff7a4145d8d36dd37c15e522fbb3108/Francis-Bacon-1.png" /> Man in Blue VII (detail) van Francis Bacon, 1954,&nbsp; In 1954 verbleef Francis Bacon geruime tijd in het Imperial Hotel in Henley-on-Thames (Oxfordshire, Engeland). In dit hotel schilderde Bacon de Man in Blue-serie, bestaande uit zeven diepdonkerblauwe doeken. Een gast van dit hotel die Bacon ontmoet had, een anonieme zonderling die om onduidelijke redenen elke nacht in de bar van het hotel zat te drinken, werd als model gebruikt. Vormen van eenzaamheid en hun oorzaken Door Marcelino Lopez ‘Je kunt niemand inhuren om je push-ups voor je te doen.’ Jim Rohn&nbsp;(1930-2009), motivational speaker Eenzaamheid ontstaat door een gebrek aan hechte, diepere relaties met mensen die je waarderen en begrijpen; met wie je je successen en ervaringen kunt delen en die je steunen als je het moeilijk hebt. Dit gebrek is altijd subjectief, en soms ook objectief. Gebrek aan sociaal netwerk Sommige mensen hebben nauwelijks of geen contact met anderen. Als je aanwezige relaties (vrienden, buren, familieleden en/of collega’s) langere tijd verwaarloost, bijvoorbeeld door ziekte, persoonlijke problemen of psychische klachten, dan kun je op een gegeven moment echt alleen komen te staan. Vaak is het een combinatie van factoren waardoor iemands sociale netwerk wegvalt. Relaties onderhouden vraagt nu eenmaal om tijd, moeite, sociale vaardigheden en routine, en niet iedereen heeft dat in gelijke mate. Je sociale leven is vergelijkbaar met een tuin: er bloeit alleen iets moois als je er regelmatig aandacht en de juiste zorg aan besteedt. Helaas is de eenzaamheid groter dan ooit. Onze maatschappij is in slechts een paar generaties onherkenbaar veranderd. Hoe verder terug in de tijd, hoe meer onze voorouders leefden in kleine, hechte gemeenschappen. Ze hadden vast genoeg conflicten en ruzies, maar eenzaam waren ze meestal niet. Ze hadden elkaar namelijk hard nodig om de talloze uitdagingen die het dagelijkse leven met zich meebracht te overwinnen. Ze moesten samenwerken. Kinderen werden niet, zoals nu, alleen door de twee ouders opgevoed, maar door de hele gemeenschap. De opkomst van grote steden en industrieën heeft geleid tot een nieuwe, veel individualistischere maatschappij. De voordelen zijn dat we minder op elkaar aangewezen zijn om te overleven, en dat we vrij zijn om te leven zoals wij dat willen. En dat is meteen het nadeel: het leidt tot minder sociale samenhang. Onze relaties zijn vluchtiger en opportunistischer dan ooit. Omdat relaties geen noodzaak zijn, is het makkelijker langs elkaar heen te leven. De huidige pandemie, COVID-19, doet hier een schepje bovenop. Zij heeft ervoor gezorgd dat veel natuurlijke contactmomenten tussen mensen zijn weggevallen. Vooral alleenstaanden hebben er last van. Het is moeilijker elkaar (toevallig) te ontmoeten, zoals in het café of de sportschool. De collectieve eenzaamheid is daardoor groter dan ooit. Gelukkig is er de moderne technologie die ons digitaal met elkaar verbindt… of schieten al die apps en websites hun doel voorbij? <img width="460" height="696" width_o="460" height_o="696" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/2c34b9dbca825eac0f012404abe7100f7b6a5915a90a3f6e01721e838497defd/Francis-Bacon-2.jpg" data-mid="85849091" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/460/i/2c34b9dbca825eac0f012404abe7100f7b6a5915a90a3f6e01721e838497defd/Francis-Bacon-2.jpg" /> Man in blue van&nbsp;Francis Bacon, 1954 Sociale media: bindmiddel of spelbreker? Tegenwoordig kunnen we 24/7 met onze smartphone of computer contact maken, met iedereen op de hele wereld. Bij elk gevoel van leegte, verveling of eenzaamheid kun je op het www terecht. Videobellen met je neef in Australië, chatten met een Tinder-match, twitteren naar je favoriete schrijver, commentaren achterlaten in je favoriete Facebook-groep. De mogelijkheden zijn - heel letterlijk - eindeloos. De hamvraag is: voelen we ons daardoor ook gelukkiger en meer verbonden? Ondanks het oorspronkelijke doel van sociale media om mensen over de hele wereld met elkaar te verbinden, laat onderzoek zien dat het de eenzaamheid niet verdrijft. Het is een treurig feit, maar een op de drie mensen gaat ongelukkiger weg van Facebook dan voordat hij inlogde. Hoe vaker en hoe langer mensen op sociale media zitten, hoe ongelukkiger en eenzamer ze zich daardoor lijken te voelen. Uit onderzoek blijkt ook dat vooral mensen die zich ongelukkig en eenzaam voelen langer op sociale media vertoeven. Onderzoek laat ook zien dat zij zich daarna nog slechter voelen. Omdat mensen op sociale media vooral de hoogtepunten van hun leven delen, kan het jouwe daarbij al snel schraal afsteken. Mensen trekken op basis van weinig informatie conclusies die ze alleen maar onzekerder en eenzamer maken. Plaatjes van feestende mensen, leuke vakanties en andere memorabele momenten dragen daaraan bij. Vooral mensen die er gevoelig voor zijn kunnen denken dat ze van alles ontberen en missen in hun leven. Helaas is het precies dat gevoel van leegte dat hen juist extra naar sociale media laat verlangen. Het is een ongezonde verslaving. Mensen die sociale media gebruiken om af te spreken zijn gelukkiger dan mensen die ze gebruiken als vervanging voor écht contact. Hoewel sociale media eindeloze contactmogelijkheden bieden, verlagen ze daardoor juist de kwaliteit van het contact. En het is de kwaliteit van de communicatie die bepaalt of je je eenzaam of verbonden voelt. Gebrek aan relatiekwaliteitUiteraard heeft eenzaamheid niet per se te maken met een objectief gebrek aan mensen in de omgeving; het is vooral een gevoeld gebrek. Subjectief dus. Je kunt een leuke, liefhebbende partner en een reusachtig netwerk van vrienden, kennissen en gezellige collega’s hebben… en je ondertussen toch geïsoleerd voelen. Niet alle relaties voelen intiem of veilig. Ik zie regelmatig stelletjes die onder een dak wonen en zich eenzaam voelen, omdat ze steeds minder wezenlijke dingen met elkaar zijn gaan delen. Het verschil tussen je eenzaam en verbonden voelen, heeft alles te maken met de kwaliteit van de communicatie. <img width="641" height="841" width_o="641" height_o="841" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/851adf9e03175ac70b4896bd75cea1bd59c178994ccbb248866b30cc3f5243cc/Francis-Bacon-Man-in-Blue-VI-1954.jpg" data-mid="85849304" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/641/i/851adf9e03175ac70b4896bd75cea1bd59c178994ccbb248866b30cc3f5243cc/Francis-Bacon-Man-in-Blue-VI-1954.jpg" /> Man in Blue VI van Francis Bacon, 1954 Emotionele eenzaamheid heeft verschillende oorzaken; sommige zijn oplosbaar, andere niet of nauwelijks: Gebrekkige communicatieve en sociale vaardigheden Niet iedereen heeft evenveel talent om contacten aan te knopen en het beste uit sociale situaties te halen. Het starten en onderhouden van goede, bevredigende relaties is een complexe vaardigheid (of eerder: een verzameling van vaardigheden). Het verschil tussen goede en slechte communicatie is moeilijk te overschatten. De eerste vergroot wederzijds begrip en brengt mensen bij elkaar, de tweede vergroot de kloof en het wantrouwen. Slechte communicatie maakt eenzaam. Helaas is het makkelijker verkeerd te doen dan goed. Eén leugen of belediging kan een vertrouwensband kapotmaken die in jaren is opgebouwd. Als er in jouw relaties vaak misverstanden, ergernissen en achterdocht spelen, dan kun je ervan uitgaan dat je niet optimaal communiceert. Het goede nieuws: met een beetje training kun je dat voor een deel verbeteren. Als je het van nature lastig vindt om andere mensen goed te ‘lezen’ en vaak ergernissen of misverstanden in je relaties ervaart, kun je dat voor een deel compenseren door te leren effectiever te communiceren. Mismatch tussen jou en je omgeving Als je in een omgeving verkeert waarin mensen anders denken en voelen dan jij, dan ontstaat er automatisch een groeiende kloof door een vicieuze cirkel van toenemend onbegrip en wantrouwen. Het is logisch jezelf te isoleren als je weet dat de mensen in je omgeving je ideeën, meningen of gevoelens afkeuren. Iemand die atheïstisch is in een streng religieuze omgeving zal een paar keer nadenken voordat hij zijn ongeloof prijsgeeft. Dat kan namelijk serieuze gevolgen hebben. Zogenaamde complotdenkers en ‘new agers’ (met alternatieve ideeën over de werkelijkheid) voelen zich vaak geïsoleerd, omdat de mensen in hun directe omgeving hun ideeën niet delen. Vaak creëren zij online eigen clubjes om zich minder eenzaam te voelen. We hebben allemaal mensen en groepjes om ons heen met wie we ons meer of minder thuis voelen. Het is goed te weten welke relaties, situaties en groepjes je laten opbloeien en welke niet. Het kan uitputtend zijn mee te draaien in een wereld waarin je je niet thuis voelt. Iemand die van nature vriendelijk en soft is, voelt zich al snel eenzaam in een wereld waarin zakelijkheid en ongevoeligheid de norm is. Soms is de mismatch tijdelijk. Als je de enige single bent in een netwerk van stelletjes en gezinnetjes, dan kun je jezelf daardoor heel eenzaam voelen. Hetzelfde gebeurt soms met mensen die als enige een bepaalde ziekte, handicap of andere uitdaging hebben. Het is altijd goed om lotgenoten in de buurt te hebben die jou begrijpen. Als je je eenzaam voelt in een specifieke omgeving, dan kan het nuttig zijn buiten dat netwerk relaties aan te boren, met mensen die meer op jou lijken of in jouw levensfase zitten. <img width="637" height="842" width_o="637" height_o="842" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/d76c9a6a6bddce43b013ed64011f2b5f766a45623226f2d61cf6ce7affc28734/3308-842.jpg" data-mid="85849145" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/637/i/d76c9a6a6bddce43b013ed64011f2b5f766a45623226f2d61cf6ce7affc28734/3308-842.jpg" /> Man in Blue III, Francis Bacon, 1954 Persoonlijke problemen die je lastig kunt delen Persoonlijke problemen (zoals financiële schulden, een ziekte, werkstress, verslaving) zijn isolerend als mensen in jouw omgeving ze niet begrijpen, veroordelen en er daarom niet goed mee om weten te gaan. Als je de enige bent met een probleem in je omgeving - MS, een grote schuld, een drugsverslaving, seksuele afwijking - dan word je soms dubbel gestraft. Je lijdt al door je probleem, maar wanneer je omgeving reageert met onbegrip of zelfs afkeuring, dan maakt dat het nog moeilijker. Een beetje medelijden kan fijn zijn, maar dat maakt niet minder eenzaam. Als je je (door je klachten) eenzaam voelt, is het belangrijk lotgenoten op te zoeken. Al het onderzoek laat zien dat het kunnen delen van je problemen met mensen die je begrijpen (omdat ze hetzelfde meemaken) heel heilzaam kan zijn. Via internet kan dat gelukkig heel makkelijk. Leugens en geheimen Als je in je omgeving niet eerlijk kunt of durft te zijn over wezenlijke aspecten van jezelf, dan maakt dat eenzaam. Geheimen en leugens isoleren je gevoelsmatig van je omgeving. Al het onderzoek laat zien: er is niets beters voor het versterken van de band dan het eerlijk uitwisselen van wat er in je hoofd omgaat. Juist je onzekerheden, twijfels en angsten. Wanneer de ander daar goed op reageert vergroot dat de intimiteit en vertrouwensband. En dat geeft een uitermate goed gevoel, herkenbaar aan de toename van oxytocine in het brein. Leugens en geheimen staan dit gevoel in de weg. Ik had ooit een cliënt met homoseksuele gevoelens die hij vanwege zijn religieuze achtergrond niet voor zichzelf en zijn omgeving durfde toe te geven. Pas toen hij daar eerlijk over was doorbrak hij zijn gevoel van isolatie. Individuele aanleg van eenzaamheid Mensen verschillen in hun behoefte aan contact, intimiteit en aandacht en in hun gevoeligheid voor eenzaamheid. Een oude schoolvriend van mij is al tevreden met drie à vier contactmomentjes in de week. Als freelancer (zonder gedeelde werkvloer) werkt hij alleen thuis. Bovendien is hij al jaren onvrijwillig single. Toch voelt hij zich zelden gefrustreerd of eenzaam. Als hij zich al eenzaam voelt, neemt hij zijn laptop mee naar de strandtent waar hij graag werkt. Een oppervlakkig praatje met de medewerkers en de glimlach van een leuke passant zijn genoeg om hem even weer verbonden te laten voelen met de mensheid. Hij is iemand die zichzelf prima kan vermaken. Veel andere mensen zouden zich in zijn schoenen waarschijnlijk wel eenzaam voelen. Aan de andere kant van het spectrum ken ik mensen die de hele dag omringd worden door mensen die van hen houden, en die zich toch vaak verloren en eenzaam voelen. Ik noem geen namen, maar ik heb als therapeut inmiddels meerdere tv-sterren ontmoet die, hoewel dat ze een geliefde (of meerdere geliefden), goede vrienden en een schare aan bewonderaars en volgers hebben, een ziekelijke behoefte hadden aan nog meer bevestiging en liefde. Het gevoel van eenzaamheid spoort dus niet altijd met iemands objectieve leven. Sommige mensen kun je vergelijken met een bodemloze put. Hoeveel aandacht en liefde ze ook krijgen, het is nooit genoeg. <img width="577" height="841" width_o="577" height_o="841" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/c0386f2ded2110d4395359d0294010eba4ed48abdfe28a0cd3cbbfe2248e1574/Francis-Bacon-Man-in-Blue-V-1954-Kunstsammlung-NRW-Dusseldorf--VG-Bild-Kunst-Bonn-2017.jpg" data-mid="85849175" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/577/i/c0386f2ded2110d4395359d0294010eba4ed48abdfe28a0cd3cbbfe2248e1574/Francis-Bacon-Man-in-Blue-V-1954-Kunstsammlung-NRW-Dusseldorf--VG-Bild-Kunst-Bonn-2017.jpg" /> Man in Blue V van Francis Bacon, 1954 Bepaalde karaktereigenschappen en psychische klachten kunnen de kans op eenzaamheid aanzienlijk beïnvloeden: Extraverte mensen hebben meer behoefte aan sociale prikkels. Ze staan meer open voor nieuwe contacten en drukte, en zoeken die ook vaker op. Hierdoor zullen extraverten zich minder vaak eenzaam voelen. Psychische klachten maken het soms moeilijk om diepere relaties te initiëren en/of te onderhouden. Zo gaan vooral depressie en eenzaamheid hand in hand. Somberheid zorgt er ook voor dat sociale relaties minder belonend zijn. Het kost dan vaak veel energie om je relaties te onderhouden. Vooral wanneer je het gevoel hebt dat je anderen weinig te bieden hebt, zul je je willen terugtrekken. Toch laat onderzoek zien dat mensen die sociaal actief blijven, eerder uit de negatieve spiraal komen. Ook angsten kunnen isolerend werken. Mensen die sociaal angstig zijn (overmatig bewust van zichzelf zijn, bezorgd over wat anderen van hen vinden) creëren eerder een gevoelsmatige muur tussen zichzelf en anderen. Bij mensen die van nature achterdochtig zijn gebeurt dat ook. Wantrouwen creëert stroevere relaties waardoor je je eerder onbegrepen en eenzaam voelt. Wantrouwen is soms het gevolg van negatieve, onverwerkte ervaringen uit het verleden. Vooral de hersenstof serotonine speelt een belangrijke rol bij eenzaamheid. Mensen met weinig serotonine in het brein lijken gevoeliger te zijn voor depressie, angst, verslaving en eenzaamheid. Serotonine beschermt ook tegen een laag zelfvertrouwen en gevoelens van eenzaamheid. Het zorgt voor meer rust in jezelf. Mensen met een laag serotonineniveau voelen zich eerder leeg en zoeken vaker bevestiging buiten zichzelf om zich goed te voelen, bijvoorbeeld door het najagen van drugs, seks en likes op sociale media. Deze vorm van eenzaamheid is onoplosbaar als iemand niet ook een innerlijke verandering ondergaat en werkt aan zichzelf en zijn of haar relaties. De eenzaamheid zit in iemand zelf, en is meestal niet het resultaat van zijn of haar netwerk of omgeving. Tot slot zijn er ook karaktereigenschappen en klachten (zoals autisme en schizofrenie) waardoor iemand essentiële sociale vaardigheden mist die belangrijk zijn voor het smeden en onderhouden van een relatie. Het kunnen lezen van gezichten en het aanvoelen van sociale situaties is eerder een gave dan een vaardigheid die je kunt aanleren. Voor iemand die deze gave mist, is het lastiger een diepere, bevredigende connectie op te bouwen. In de praktijk zijn het vaak meerdere (elkaar versterkende) oorzaken die tot gevoelens van eenzaamheid leiden. Daardoor ontstaat er soms een vicieuze cirkel van eenzaamheid die moeilijk te doorbreken is. https://monax.nu/Cirkels-van-isolatie Thu, 08 Oct 2020 18:01:21 +0000 monax.nu https://monax.nu/Cirkels-van-isolatie Cirkels van isolatie <img width="1920" height="1280" width_o="1920" height_o="1280" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/b6f1167346a7d309110533894160f94b2424d98fe78a84b4749c5823e16360e0/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_9.jpg" data-mid="86609454" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/b6f1167346a7d309110533894160f94b2424d98fe78a84b4749c5823e16360e0/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_9.jpg" />Nexus, fotografie: Henrie Verhoef, masker: Siba Sahabi De vicieuze cirkel van isolatie doorbreken Door Marcelino Lopez ‘Het formuleren van het probleem is vaak essentiëler dan de oplossing.’ – Albert Einstein (1879-1955), natuurkundige Uit onderzoek blijkt dat eenzame mensen meestal klem zitten in een paradox. Mensen die eenzaam zijn doen (aanvankelijk) soms hun uiterste best om hun isolatie doorbreken, maar hoe harder ze hun best doen, hoe moeilijker het lijkt om bevredigende relaties op te bouwen. Hoe dat kan? Dat is de kracht van de vicieuze cirkel! Bijna alle psychische klachten ontstaan of worden verergerd door vicieuze cirkels. Het eerste probleem is dat je veel toestanden juist níet direct door méér inspanning kunt bereiken. Denk aan: gelukzaligheid, een leuke klik, jezelf zijn, ontspannenheid. De moeite om die gewenste toestand te bereiken, staat die toestand juist in de weg. Probeer geluk vast te houden en weg is het. Probeer je ex te vergeten en je denkt continu aan hem of haar. Vraag een ander niet chagrijnig te doen, en je hebt die persoon zojuist iets chagrijniger gemaakt. Probeer een vriendschap te forceren, en die ander zal zich benauwd voelen en het contact liever uit de weg gaan. Mensen die eenzaam zijn blijken soms zo gefocust op het voorkomen van afwijzing of op het doorbreken van hun isolatie dat ze aan het doel - een fijne, ontspannen connectie met een ander mens - voorbijschieten. Ze zijn bijvoorbeeld zo bezig een goede indruk te maken om door de ander geaccepteerd te worden, dat ze niet kunnen genieten van het contact. Het sociale masker dat mensen (onbewust) creëren om erbij te horen staat echte intimiteit in de weg. Pas als je je jezelf kunt en durft te zijn, kan er een diepe connectie ontstaan. Dat is de grote liefdesparadox: mensen willen graag knap, succesvol, onafhankelijk, interessant en slim gevonden worden - met het doel indruk te maken - maar een intieme verbintenis is pas mogelijk als je ook je kwetsbaarheden durft te tonen. Pas wanneer je elkaars lelijke kanten hebt gezien, en hebt geaccepteerd, kan er vertrouwen en intimiteit ontstaan. Om een echte connectie te ervaren moet je dus ook risico op afwijzing lopen en je kwetsbaarheid laten zien. <img width="1000" height="667" width_o="1000" height_o="667" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/86384478a83c323fa769b9b2fc0bc3850f3fe24e0bd000dc62a2d38b37b9735a/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_10.jpg" data-mid="86609659" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/86384478a83c323fa769b9b2fc0bc3850f3fe24e0bd000dc62a2d38b37b9735a/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_10.jpg" /> Nexus, fotografie: Henrie Verhoef, masker: Siba Sahabi Deze paradox creëert een vicieuze cirkel. Als je je eenzaam voelt en graag een maatje of partner wilt, zul je misschien extra gevoelig zijn voor afwijzing. Zelfs een onschuldige afwijzing als ‘Ik kan vandaag niet’ kan onterecht aanvoelen als een aanval op jou. Hierdoor neemt je zelfvertrouwen en vertrouwen in anderen verder af en zul je uit zelfbescherming geneigd zijn iets te doen wat je verder isoleert, zoals: Jezelf terugtrekken uit het sociale leven, waardoor je juist nog ongelukkiger en eenzamer wordt. Je achterdochtig en cynisch gedragen, waardoor anderen nog minder snel een band met je voelen. Je proberen sterk, stoer en onafhankelijk te gedragen, waardoor anderen niet zien waar je echt behoefte aan hebt. Paradoxen van eenzaamheid Menselijke relaties zitten vol paradoxen die eenzaamheid kunnen vergroten. Aandacht krijgen versus aandacht geven - Als je eenzaam bent, verlang je naar aandacht en acceptatie door anderen. Goede, bevredigende relaties ontstaan echter pas wanneer je je aandacht (ook) richt op een ander en oprecht geïnteresseerd bent in hem of haar. Eenzaamheid is dus niet per se oplosbaar door aandacht te vragen, maar vooral door het eerst te geven zonder er iets voor terug te verwachten. Goede indruk maken versus jezelf zijn - Om positieve aandacht te krijgen, doe je waarschijnlijk je best een goede indruk achter te laten. Je doet je bijvoorbeeld mooier, intelligenter, guller en charmanter voor dan je bent. Om een diepere band te voelen, moet je ook jezelf durven zijn en je mindere kanten laten zien. Pas als de ander je minder fraaie kanten omarmt, ontstaat er echte intimiteit. <img width="1000" height="667" width_o="1000" height_o="667" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/352fbe2a7096fcd8c9f0159373dedaf6851c0b1a635cbfeb472f0614ad7a3cbe/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_12.jpg" data-mid="86609675" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/352fbe2a7096fcd8c9f0159373dedaf6851c0b1a635cbfeb472f0614ad7a3cbe/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_12.jpg" /> Nexus, fotografie: Henrie Verhoef, masker: Siba Sahabi Zelfvertrouwen - Zelfvertrouwen groeit als anderen je waarderen, liefhebben en opzoeken. Om goede, gelijkwaardige relaties aan te gaan (waar jij zelfvertrouwen door krijgt) heb je zelfvertrouwen nodig. Hoe minder zelfvertrouwen je hebt, hoe minder je je op je gemak voelt bij anderen, hoe stroever het contact loopt, hoe minder zelfvertrouwen dat geeft, hoe meer je contact uit de weg gaat, enzovoorts. Kwaliteit van relaties - Hoe eenzamer je je voelt, hoe eerder je vrienden, kennissen of partners zult accepteren die niet goed voor je zijn en je zelfvertrouwen ondermijnen. Dat leidt ertoe dat je je nog eenzamer voelt en nog meer moeite zult doen voor relaties waarin je je toch al niet helemaal thuis voelde. Aantrekkelijkheid - Het verlangen naar contact of romantiek kan je minder aantrekkelijk maken voor de ander. Als je onevenredig hard je best doet om geaccepteerd te worden, wordt de ander eerder wantrouwig. ‘Waarom doet hij zo zijn best?’ Het goede nieuws: niet alleen negatieve gevoelens en ervaringen versterken elkaar, positieve doen dat ook. De vraag is dus: hoe kun je de vicieuze cirkel in de juiste richting laten bewegen? In therapie adviseer ik cliënten soms om voorlopig juist niet te veranderen, zodat ze hun huidige klachten eerst goed kunnen observeren en er iets van leren. Vaak krijg ik een teleurgestelde of verbaasde blik als antwoord, maar toch is de cliënt de keer daarop veel meer ontspannen. Op het moment dat mensen hun klachten (tijdelijk) omarmen en niet proberen te veranderen, neemt hun weerstand ertegen af en worden hun klachten dus ook minder. Wil je vroeg in slaap vallen om morgenochtend fris op het werk te kunnen verschijnen? Op het moment dat je accepteert dat je de komende uren niet zult slapen, zul je waarschijnlijk eerder ontspannen en sneller in slaap vallen. Op het moment dat je je eenzaamheid niet als een probleem ziet dat je moet oplossen, is het gevoel al direct minder zwaar, en kun je nieuwe dingen over jezelf en anderen ontdekken. Op het moment dat je gefocust bent op je gebrek aan vriendschap of relatie zie je de ander eerder als het instrument om je leegte te vullen, als dé oplossing van je probleem. Dat maakt je helaas tot een minder aantrekkelijke vriend of vriendin. Op het moment dat je je situatie accepteert, en niet veroordeelt als iets slechts of ongewensts, reageer je vanuit een andere houding. Simpelweg leren ontspannen in je eigen aanwezigheid is een belangrijke voorbode voor meer geluk en - paradoxaal genoeg – voor betere relaties. Als je niet gefocust bent op het doorbreken van je isolatie ben je meteen relaxter en interessanter voor anderen. Hoe minder je met jezelf (en je klachten) bezig bent, hoe makkelijker het is&nbsp;echt contact te maken. Daardoor kun je jezelf vergeten en je aandacht richten op de ander. Dat is de essentie van contact. Als je sociaal gezien geeft en moeite doet zonder direct iets terug te verwachten, zie je je moeite meestal beloond. Vind je dit te zweverig?&nbsp; Om bevredigende relaties aan te gaan is inderdaad meer nodig dan het loslaten van je angst voor eenzaamheid. Daarom geef ik hieronder nog een paar communicatietips die je kunnen helpen om je gevoelsmatige isolatie te doorbreken: <img width="1000" height="667" width_o="1000" height_o="667" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/3976358d8a5e1199200b6f8c10c482b8f27473ee4b8fd03327007cc834ab0cb7/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_8.jpg" data-mid="87561970" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/3976358d8a5e1199200b6f8c10c482b8f27473ee4b8fd03327007cc834ab0cb7/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_8.jpg" /> Nexus, fotografie: Henrie Verhoef, masker: Siba Sahabi De kunst van het contact maken De wereld is vol mensen. Mensen die behoefte hebben aan of openstaan voor echt contact. Daar zitten vast een aantal mensen tussen die goed met jou matchen. Maar hoe maak je contact op een manier die tot een bevredigende en duurzame relatie kan leiden? Stel vaker vragen en luister – Je weet wat ze zeggen: wie veel praat wordt schor, wie luistert wordt wijs. Goede vragen stellen is de manier om iemand te leren kennen en een betere band op te bouwen. Door open vragen te stellen kun je raakvlakken vinden. Vragen stellen waarop je het antwoord eigenlijk niet hoeft te weten, leidt meestal tot een saai gesprek. Het helpt als je oprecht nieuwsgierig bent. Wees niet te bang als dat soms lastige of ongemakkelijke vragen oplevert: een beetje risico nemen hoort erbij, en je merkt vanzelf waar de grenzen liggen. Wees echt, laat zien wie jij bent - Alleen maar vragen stellen zonder zelf persoonlijk te worden is uiteraard weer wat eenzijdig. Laat tussendoor ook zien hoe jij over dingen denkt. Hoe eerlijker en opener je bent, hoe eerder je erachter komt of jullie matchen. Eerlijkheid en kwetsbaarheid tonen nodigt de ander uit om hetzelfde te doen. En met eerlijk bedoel ik niet lomp en onbehouwen: als het je doel is om een fijne band te hebben, kun je je eerlijkheid best doseren, op een manier die niet beledigend of afschrikwekkend is. Check of de ander meegaat in jouw communicatie – Mensen laten non-verbaal zien of ze meegaan in jouw verhaal. Let daarop en vraag desnoods of je gesprekspartner wel zin heeft in je verhaal. De ander is niet geïnteresseerd als hij of zij herhaaldelijk kort, oppervlakkig antwoordt en verder geen wedervragen stelt. Daar horen dooddoeners bij als: ‘O, echt?’, ‘leuk’, ‘gaaf hoor’, ‘wauw’, ‘inderdaad’. Als de ander je niet af en toe onderbreekt voor verduidelijking, dan laat hij of zij je gewoon uitpraten zonder zich echt te interesseren. Vraag je af wat je van de andere kunt leren – Zet je eerste indrukken en oordelen in de ijskast en geef mensen een eerlijke kans. Minder eenzaam zijn is vaak niets anders dan jezelf vergeten en opgaan in het contact. Vergeet jezelf wat vaker en verdiep je in de persoon die je voorhebt. Het helpt als je raakvlakken vindt: een interesse die jullie gemeen hebben. Gaat dat niet vanzelf? Bijna iedereen heeft kennis over een onderwerp waar jij weinig of niets over weet, en met een beetje geluk is het iets waar jij best iets van kunt leren. De nieuwe belastingregels, subsidies of een goedkoop wasmiddel. <img width="1000" height="667" width_o="1000" height_o="667" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/8906f5718be1abf4ba6c4169bd81bcda78660b14371f7d5cea9dc5d180adb41a/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_6.jpg" data-mid="87561903" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/8906f5718be1abf4ba6c4169bd81bcda78660b14371f7d5cea9dc5d180adb41a/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_6.jpg" /> Nexus, fotografie: Henrie Verhoef, masker: Siba Sahabi Begrijpen jullie elkaar wel echt? – De grootste valkuil waardoor communicatie stukloopt? Ervan uitgaan dat jij de ander wel begrijpt en/of de ander jou, zonder te checken of dat wel écht zo is. Ik kan denken dat ik je zojuist een compliment heb gegeven (‘Mooie trui, staat je echt goed!’) terwijl jij je beledigd voelt (‘Blijkbaar vindt-ie mijn andere kleren lelijk staan.’). Het feit dat de ander je gehoord heeft, betekent niet dat hij of zij je echt snapt, en andersom. Soms gebruiken mensen dezelfde woorden terwijl ze daarmee iets anders bedoelen. Wat betekent ‘een opgeruimd huis’, ‘vriendschap’, ‘doe normaal’ of ‘ik bel je binnenkort’? Het is goed mogelijk dat jij en die ander daar heel verschillend over denken. Daarom is vragen stellen zo belangrijk. Zo corrigeer je je communicatie. Vat af en toe in je eigen woorden samen wat je denkt dat de ander bedoelt en vraag daarna of het klopt: ‘Je zegt dus… Klopt dat of mis ik iets?’ Word je te zelfbewust? Keer je aandacht om – Let er maar eens op: als je bezig bent met hoe (goed/slecht) je overkomt, stop je waarschijnlijk met observeren en contact maken. Angst vernauwt je bewustzijn. Merk je dat je bezig bent met je eigen zenuwen? Keer je aandacht om. Naar de ander, of desnoods naar de omgeving. Wat heeft de ander aan? Wat valt je op aan de plek waar jullie zijn? Verrassingen, onverwachte wendingen en absurditeiten maken het leven interessant. En die zijn overal om ons heen. Elk moment. En daar kun je rustig op inhaken. ‘Leuke button heb je trouwens.’ Wees niet bang voor stilte – Sommige mensen proberen stiltes vaak koste wat het kost te vermijden. Een gesprek moet geen gevecht tegen de stilte zijn. Sommige mensen kennen de kracht van de stilte niet: het is een moment waarop het gesprek een nieuwe wending of verdieping kan krijgen. En een mogelijkheid om bij elkaar te ontspannen door relaxed met die stilte om te gaan. Voor mij is het zelfs dé reden dat ik graag mensen opzoek; ik kan dan immers in stilte bij ze zijn. Tijdens een stilte ontstaat vaak vanzelf verdieping doordat je het over elkaar of over het gesprek kunt hebben. <img width="1000" height="667" width_o="1000" height_o="667" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/33bd7cf14f0dc8f333dc25b1a83cab26fa994b66d724d4e4de9c8147983e350d/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_14.jpg" data-mid="87562218" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/33bd7cf14f0dc8f333dc25b1a83cab26fa994b66d724d4e4de9c8147983e350d/Monax_by_Siba_Sahabi_photography_by_Henri_Verhoef_14.jpg" /> Nexus, fotografie: Henrie Verhoef, masker: Siba Sahabi Oefening baart kunst – Wil je écht beter worden in contact maken? Oefen gewoon. En denk er niet te veel over na. Een goede manier is om het voorbeeld te volgen van mensen die jij daarin bewondert. Observeer wat ze doen en gebruik desnoods hun maniertjes op een manier die bij jou past. Zie je onhandigheid in contact maken in ieder geval nooit als excuus om sociale situaties uit de weg te gaan. Vermijding leidt tot stilstand en isolatie, terwijl het leven je elke dag nieuwe kansen geeft om opnieuw contact te maken. Het is nooit te laat; er hoeft maar een persoon te zijn die jou ziet en waardeert om wie je bent. Dat is genoeg.